Frankfurt Kitap Fuarı dünyanın en önemli kitap fuarıdır. Bu yıl 76. fuar 20 Ekim'de bitti. Fuarda Filistin hakkında kimse konuşmadı. Geçen yıl Filistinli yazar Adania Shibli için bir ödül töreni vardı. Ama fuar son anda töreni iptal etti.
Bu yıl Frankfurt'ta başka bir kitap fuarı da vardı. Adı Filistin'e Özgürlük Kitap Fuarı. Bu fuar bir meydanda, küçük bir çadırdaydı. İçeride Filistinli yazarların kitapları vardı. İnsanlar için çorba ve kahve de vardı.
Gazze'deki yazarlar internetten konuştu. Yazar Mohammad Al Zaqzoug şu anda Gazze'de. O, 11 kez başka bir yere gitti. Hayatı çok zor. Savaştan önce bir çocuk kitabı yazmak istiyordu. Şimdi her gün sadece günlük yazıyor.
Tarihçi Raşid Halidi de konuştu. Ona göre Almanya'da Filistin için konuşmak çok zor. Fuarın ekibi bu fuarı her yıl yapmak istiyor. Onlar Filistin kitapları için bir kütüphane de istiyor.
Dünyanın en önemli kitap fuarı olan Frankfurt Kitap Fuarı'nın 76'ncısı 20 Ekim'de sona erdi. Geçen yıl fuar, Filistinli yazar Adania Shibli için hazırlanan ödül törenini son anda iptal etti. Bu yıl ise fuarda Filistin konusunda derin bir sessizlik vardı.
Almanya, geçmişi nedeniyle Filistin konusunda diğer Avrupa ülkelerinden daha sert bir tutum alıyor. Ama bu yıl büyük fuarın hemen yanında, bir meydanda alternatif bir kitap fuarı da vardı: Filistin'e Özgürlük Kitap Fuarı.
Bu fuarı Mannheim'dan Frankfurt'a giden trende öğrendim. Trende bir adam, genç bir kadına nereli olduğunu sordu. Kadın önce "Almanım" dedi, sonra aslen Berberi olduğunu anlattı. Filistin için yapılan bir kitap fuarına gittiğini de söyledi. İnternette haber bulamadım, ama sonunda fuarı sosyal medyada buldum.
Meydanda küçük bir çadır var. İçeride Filistinli yazarların kitapları, çorba, kahve ve battaniye bulunuyor. Arada Filistin şarkıları çalıyor. Akşama doğru ziyaretçi sayısı artıyor. Burada trendeki genç kadınla, Dina ile, tekrar karşılaşıyorum. Dina ve arkadaşı Feyza, Almanya'da Filistin'e destek vermenin çok zor olduğunu anlatıyor. 7 Ekim'de Mannheim'daki gösterilerine son anda izin verilmemiş, ama mahkemede davayı kazanmışlar.
Çevrimiçi bir söyleşide Gazze'deki yazar Mohammad Al Zaqzoug konuşuyor. İnternet sık sık kesiliyor. Al Zaqzoug şimdiye kadar 11 kez yer değiştirmek zorunda kalmış. Savaştan önce bir çocuk kitabı yazmak istiyormuş. Ona göre medya ölümlere sadece sayı olarak bakıyor, ama her kayıp bir hayat. Gazze'deki yazarlar şimdi günlük yazıyor. Al Zaqzoug, bu günlüklerin bir gün başka dillere çevrilmesini istiyor.
Tarihçi Raşid Halidi, Almanya'nın Filistinlilerin seslerine büyük bir sansür uyguladığını söylüyor. Organizasyon ekibinden Aitak Barani'ye göre bu fuarın asıl nedeni, geçen yılki ödül iptali. Barani, Almanya'nın dünyaya antidemokratik görünmek istemediği için fuara izin verdiğini düşünüyor. Ekip, fuarın her yıl yapılmasını ve zamanla Filistin edebiyatı için kalıcı bir kütüphaneye dönüşmesini istiyor.
Dünyanın en prestijli kitap fuarı Frankfurt Kitap Fuarı'nın 76'ncısı 20 Ekim'de sona erdi. Geçen yıl Filistinli yazar Adania Shibli için düzenlenecek ödül töreninin son anda programdan çıkarılmasının ardından bu yıl fuara Filistin'e dair derin bir sessizlik hâkimdi.
Slovenya'nın konuk ülke olduğu geçen yılki fuarda ünlü felsefeci Slavoj Žižek, Hamas'ın saldırılarını kınamış ancak Filistinlilerin de dinlenmesi ve anlaşılması gerektiğini söylemişti. Bu sözler, fuar tarihinde Filistin lehine söylenen ilk ve son sözler olarak kalacak gibi görünüyor. Zira Almanya'nın Filistin'deki insanlık dramı karşısındaki tutumu oldukça net; soykırım geçmişi dolayısıyla diğer Avrupa ülkelerinden daha sert bir pozisyon aldığı da biliniyor. Dolayısıyla fuarda Filistin'in de, edebiyatının da adı geçmiyordu.
Öte yandan görkemli fuarın yanı başında, tam da "meydanın ortasında" bir alternatif kitap fuarı vardı bu sene: Alternatif Frankfurt Kitap Fuarı, diğer adıyla Filistin'e Özgürlük Kitap Fuarı.
Alternatif fuarla Mannheim'dan Frankfurt'a giden trende tanıştım. Fuarın son günü olduğu için trende Almanya için olağandışı bir pazar kalabalığı vardı. Karşımdaki beyefendi, Almancası oldukça düzgün genç bir kadına "Nerelisiniz?" diye sordu; görünüş itibarıyla Alman'a benzemeyenlere özellikle sorulan bir soru. "Öncelikle Almanım" dedi genç kadın, ardından aslen Berberilerden olduğunu anlattı. Nereye gittiği sorulunca da Filistin için düzenlenen alternatif bir kitap fuarına gittiğini söyledi. Arama motorunda tek bir haber bile bulamadım; sonunda sosyal medyada fuarın izine rastladım. Frankfurt Kitap Fuarı bekleyebilirdi.
Meydanda ufak çaplı bir çadır kurulmuş. İçeride Filistinli yazarlara ait kitaplar, üşüyenler için çorba ve kahve ikramı, hatta battaniye bile var. Programda Gazze'de hayatta kalmaya çalışan yazarlarla çevrimiçi söyleşiler var, aralarda Filistin şarkıları çalınıyor. Kulaklarını tıkayarak geçen birkaç kişi kimsenin moralini bozmuyor; gülerek karşılıyorlar. Saat 16.00'ya doğru azımsanmayacak bir kalabalık oluşuyor.
Burada trendeki genç kadınla göz göze geliyorum. Dina, Almanya'da doğup büyümüş bir Amazigh. Adamın soruyu kasten sorduğunu, kendisinin de bilerek "Almanım" diye cevap verdiğini anlatıyor; bu soruyla o kadar sık karşılaşıyormuş ki artık otomatik cevap veriyormuş. Fas asıllı arkadaşı Feyza ile birlikte, Almanya'da Filistin'e en ufak bir destek mesajı vermenin ne kadar zor olduğundan söz ediyorlar. Mannheim'da 7 Ekim'de yapılacak protestolarına son anda izin verilmemiş, yerine İsrail'e destek gösterisi düzenlenmiş; konuyu mahkemeye taşıyıp davayı kazandıklarını gururla ekliyorlar.
Ekranda Gazze'deki Filistinli yazar Mohammad Al Zaqzoug var. İnternet kesintileri yüzünden sık sık kopan görüşmede, tam 11 kez yer değiştirmek zorunda kaldığını ve hayatının bir mülteci kampından diğerine koşturmakla geçtiğini anlatıyor. Trajedinin bir diğer boyutunun Gazze'de edebiyatın, sanatın ve kültürün yok edilmeye çalışılması olduğunu söylüyor. Savaştan önce yazmak istediği çocuk kitabı artık büyük bir lüks. "Buradaki ölümlere sayı olarak bakılıyor, halbuki kayıpların her biri birer hayat. Bunların bireysel olarak hikâyeleştirilmesi gerek" diyor. Edebiyat adına yapabildikleri tek şey günlük yazmak; bir gün bu günlüklerin farklı dillere çevrilerek Batı kamuoyuna duyurulmasını istiyor.
Filistinli-Amerikalı tarihçi Raşid Halidi ise Almanya'da Filistinlilere yönelik seslere büyük bir sansür uygulandığını, bu nedenle alternatif fuarın çok değerli olduğunu vurguluyor.
Organizasyon ekibinden Aitak Barani'ye göre asıl tetikleyici, geçen yıl Adania Shibli'ye verilecek ödülün iptal edilmesi ve Filistin edebiyatının yok sayılması. Ukrayna meselesi yüzünden Rus yayınevlerine yasak getirilirken İsrailli yayıncılarla işbirliğinin sürmesini de çifte standart olarak görüyor. Mannheim ve Frankfurt'ta Filistin yanlısı gösterilere sürekli yasak getirildiğini, mahkemenin ise Filistinli organizasyonlar lehine karar verdiğini anlatıyor. "Dünyanın gözü burada ve Almanya antidemokratik bir görüntü vermek istemiyor" diyor.
Provokasyona yeltenenler olmuş ama karşılık vermemişler; merak edip gelen de çokmuş. Fuarın geleneksel hâle gelmesini ve uzun vadede Filistin edebiyatı için kalıcı bir kütüphaneye dönüşmesini istiyorlar. "Bugünkü fuara 'Birinci Alternatif Frankfurt Kitap Fuarı' diyebilir miyiz?" diye sorduğumda "Neden olmasın?" diyorlar.