ABD Başkanı Donald Trump yeni bir karar imzaladı. Bu karar vergiler hakkında. Meksika ve Kanada ürünlerine %25 vergi var. Çin ürünlerine %10 vergi var. Trump Avrupa Birliği için de vergi istiyor.
Meksika ve Kanada bu karara kızdı. Onlar da ABD ürünlerine %25 vergi koymak istedi. Çin'e göre ticaret savaşı kimseye iyi değil.
Sonra Trump Meksika ve Kanada ile konuştu. Vergiler şimdi bir ay bekleyecek. Ülkeler bu bir ayda konuşacak. Çin ile konuşmalar da devam ediyor.
Ekonomistler mutlu değil. Onlara göre fiyatlar artacak. Amerikalı aileler daha çok para ödeyecek.
1930 yılında da ABD yeni vergiler koydu. O zaman ekonomi çok kötüydü. Başka ülkeler de vergi koydu. Ticaret çok azaldı. 1933 yılında işsizlik %25 oldu. Bu dönemin adı Büyük Buhran'dır.
ABD Başkanı Donald Trump, Cumartesi günü beklenmedik bir karar imzaladı. Karara göre ABD, Meksika ve Kanada'dan gelen ürünlere %25, enerji ürünlerine ise %10 gümrük vergisi uygulayacak. Çin'den gelen ürünlerin vergisi de %10 olacak. Trump, bu ülkelerden gelen uyuşturucu ve yasa dışı göçmenleri neden olarak gösterdi. Ülkeler karşılık verirse vergileri artırabileceğini de söyledi.
Trump ayrıca Avrupa Birliği ülkelerine de kesinlikle vergi koyacağını belirtti. Mikroçip, petrol, doğalgaz, alüminyum, çelik ve bakır için de yeni vergiler gelecek.
Çin Ticaret Bakanlığı, ticaret savaşının kimseye yararı olmadığını açıkladı. Çin henüz karşılık vermedi ama bu hakkı olduğunu belirtti. Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum ise suç gruplarına silah satanın ABD'deki silah depoları olduğunu söyledi. Meksika da ABD ürünlerine %25 vergi koyacağını açıkladı. Kanada Başbakanı Justin Trudeau, ABD'den gelen 107 milyar dolarlık ürüne %25 vergi uygulayacaklarını duyurdu.
Sonra Trump iki liderle de görüştü. Sonunda Meksika ve Kanada'ya uygulanan vergiler bir ay ertelendi. Bu sürede görüşmeler devam edecek. Meksika, göçmenleri durdurmak için sınıra 10 bin asker göndereceğini söyledi. Kanada'da ise yerli malı kullanma kampanyaları başladı. Çin ile görüşmeler de sürüyor.
ABD, ithalatının yaklaşık %45'ini bu üç ülkeden yapıyor. Hesaplara göre vergiler başlarsa bu ürünlerin fiyatı 2025'te yaklaşık %23,55 artabilir. Bu durumda enflasyon uzun süre yüksek kalabilir. ABD ihracatının %36'sı, yani yaklaşık 675 milyar dolarlık kısmı da Meksika ve Kanada'ya gidiyor. Bu ülkeler de vergi koyarsa ABD'li şirketler zarar görebilir.
Ekonomistler de endişeli. ING Bank'a göre vergiler her Amerikan ailesine 3 bin 342 dolara mal olacak. Bloomberg Economics, ABD ekonomisinin %1,2 küçülebileceğini hesaplıyor. Ulusal İmalatçılar Birliği Başkanı Jay Timmons da vergilerin Amerikalıların işlerini riske atacağını söyledi.
1930'da da benzer bir durum yaşandı. Başkan Herbert Hoover, Smoot-Hawley Yasası ile 20 bin ürüne ortalama %20 ek vergi koydu. Ülke o sırada 1929 Wall Street Krizi yüzünden zaten zor durumdaydı. Diğer ülkeler de karşılık verince kriz büyüdü. 1929-1933 arasında ABD'nin ithalatı %66, ihracatı %61 düştü ve işsizlik %8'den %25'e çıktı. Büyük Buhran adı verilen bu kriz yaklaşık 10 yıl sürdü. Hoover sonraki seçimi kaybetti. Yerine gelen Franklin D. Roosevelt ise ticaret görüşmelerini başlattı.
ABD Başkanı Donald Trump, Cumartesi günü beklenmedik bir şekilde Meksika ve Kanada'dan ithal edilen ürünlere %25 (enerji ürünlerine %10), Çin'den ithal edilen ürünlere ise %10 gümrük vergisi getirilmesine ilişkin kararnameyi imzaladı. Kararnamede söz konusu ülkelerden ABD'ye akan uyuşturucu ve yasa dışı göçmenlere dikkat çekilirken, ülkelerin misilleme yapması halinde gümrük vergilerinin artırılabileceği vurgulandı.
Trump bu kadarla da kalmadı. Gazetecilere verdiği demeçte Avrupa Birliği ülkelerine "kesinlikle" gümrük vergisi uygulayacağını, mikroçiplere yeni tarifeler getirileceğini, ayrıca petrol, doğalgaz, alüminyum, çelik ve bakır ürünlerine de vergi uygulayacaklarını söyledi.
Karar sonrasında Çin Ticaret Bakanlığı, iyi ilişkilerin sürdürülmesi gerektiğini ve bir ticaret savaşının kimsenin yararına olmayacağını vurguladı. Henüz bir misilleme adımı açıklamayan Çin yönetimi, karşı adım atma hakkını saklı tuttuğunu ifade etti. Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum ise kartellere destek olma iddialarını reddederek "Suç gruplarına destek olan, bu gruplara yüksek güçlü silahlar satan ABD'deki silah depolarıdır" dedi ve ABD ürünlerine %25'lik vergi uygulayacaklarını açıkladı. Kanada Başbakanı Justin Trudeau da ABD'den yapılan toplam 107 milyar dolarlık ithalata %25 gümrük vergisi getireceklerini duyurdu.
Trump'ın iki liderle yaptığı görüşmelerin ardından Meksika ve Kanada'ya yönelik tarifeler karşılıklı olarak bir aylığına donduruldu ve bu sürede müzakerelerin sürdürülmesine karar verildi. Anlaşma sağlanamaması halinde vergilerin yürürlükte kalma ihtimali bulunuyor. Meksika hükümeti, sınırdaki göçmen geçişlerini durdurmak için 10 bin asker gönderme sözü verdi. Kanada'da ise şiddetli "yerli malı kullanma" kampanyaları başlatılmış durumda. Çin'le görüşmeler ise sürüyor. Trump'ın tarifeleri bir müzakere silahı olarak kullanıyor olması ve vergilerin karşılıklı olarak geri alınması ihtimali azımsanmayacak düzeyde.
Yine de ABD en büyük üç ticaret ortağına gümrük vergisi getirerek oldukça büyük bir karar almış oldu. Son verilere göre ABD, toplam ithalatının yaklaşık %45'ini bu üç ülkeden yapıyor; enerji ithalatının %59'u, ulaştırma aracı ithalatının %53'ü ve elektronik ithalatının %48'i bu ülkelerden geliyor. Kaba bir sepet hesabına göre vergiler ilk haliyle yürürlüğe girerse 2025'te bu ürünlerin faturası yaklaşık %23,55 artacak ve bu fatura ABD'li tüketicilere çıkacak. Bu durum, enflasyonun beklenenden uzun süre yüksek kalması ve Fed'in faizleri yüksek tutarak ekonomiyi yavaşlatması anlamına gelebilir.
İhracat tarafında da işler problemli. Meksika ve Kanada, ABD'nin en büyük iki ihracat pazarı ve ABD toplam ihracatının %36'sını, yani yaklaşık 675 milyar dolarlık kısmını bu iki ülkeye yapıyor. Karşı tarifeler uygulanırsa başta otomotiv olmak üzere ABD'li imalat ve tarım şirketleri ya pazar payı kaybedecek ya da yeni pazarlar bulmak zorunda kalacak.
Ekonomistler de endişeli. Trade Partnership Worldwide, karşılıklı tarifelerin ABD'li şirketlere her gün 700 milyon dolarlık ek vergi faturası çıkarabileceğini hesaplıyor. ING Bank'a göre tarifeler her Amerikan hanesine tek seferlik 3 bin 342 dolarlık bir darbe vuracak. Bloomberg Economics ise vergilerin ABD'nin gayri safi yurt içi hasılasını %1,2 düşürebileceğini ve çekirdek PCE enflasyonunu %0,7 artırabileceğini öngörüyor. ABD Ulusal İmalatçılar Birliği Başkanı Jay Timmons, "Nihayetinde bu tarifelerin yükünü üreticiler çekecek, ürünlerimizi rekabetçi bir fiyattan satma kabiliyetimizi baltalayacak ve Amerikan istihdamını riske atacaktır" dedi.
Bugün ABD'de gümrük tarifeleri denince akla Herbert Hoover ve 1930 tarihli Smoot-Hawley Tarifeler Yasası gelir. Hoover, I. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa'da oluşan arz fazlasının fiyatları düşürdüğünü savunmuş ve ABD sanayisini korumak için gümrük duvarlarını yükselteceğini ilan etmişti. Seçimi kazanan Hoover sözünü tuttu: Irving Fisher ve Henry Ford'un da aralarında bulunduğu yüzlerce ekonomist ve iş insanının karşı çıktığı yasa Mart 1930'da Kongre'den geçti ve 20 bin ithalat ürününe ortalama %20 ek vergi getirildi.
Ekim 1929'daki Wall Street Krizi nedeniyle zaten zor durumda olan ekonomide, hedef alınan ülkelerin misillemesiyle kriz daha da büyüdü. 1929-1933 döneminde ABD'nin ithalatı %66 düşüşle 1,5 milyar dolara, ihracatı ise %61 düşüşle 2,1 milyar dolara geriledi. 1933'te gayri safi yurt içi hasıla %40'tan fazla azalarak 55,6 milyar dolara indi, işsizlik oranı ise %8'den %25'e fırladı.
Büyük Buhran adı verilen bu dönemin etkileri yaklaşık 10 yıl daha sürdü. Hoover ilk seçimde koltuğunu Demokrat Franklin D. Roosevelt'e kaptırdı. Roosevelt, Karşılıklı Ticaret Anlaşmaları Yasası ile gümrük müzakerelerini başlattı ve "New Deal" adı verilen, devlet yatırımlarını merkeze alan politikalarla Buhran'ın etkilerini bir nebze de olsa hafifletti.