Türkiye'de doğalgaz pahalı. 1 Ağustos'ta doğalgaza yüzde 38 zam geldi. Karadeniz'de çok gaz var. Ama fiyatlar düşmedi.
2023'te Türkiye'de seçim vardı. Seçimden önce Cumhurbaşkanı Erdoğan iyi bir haber verdi. Mayıs ayında evlerde gaz bedavaydı. Sonra her ev 11 ay boyunca her ay 25 metreküp gazı ücretsiz kullandı. Devlet bunun için yaklaşık 1,5 milyar dolar ödedi.
Filyos'ta büyük bir gaz tesisi var. Hedef her gün 10 milyon metreküp gazdı. Ama üretim az. 2024'ün ilk beş ayında üretim günde ortalama 3,47 milyon metreküptü.
Uzmanlara göre gazda çok kum ve su var. Bu yüzden makineler sık sık bozuluyor. Türkiye bir yılda 50 milyar metreküp gaz kullanıyor. Yeni hedef günde 40 milyon metreküp. Bu gaz bile Türkiye'nin ihtiyacının sadece dörtte biri.
Hükümet, Karadeniz'de bulunan doğalgazı "müjde" olarak duyurdu. Ancak bu gaz, son dönemdeki doğalgaz ve elektrik zamlarını engelleyemedi. En son 1 Ağustos'ta doğalgaza yüzde 38 zam geldi.
2023 genel seçiminden önce halka ücretsiz gaz verildi. 24 Nisan ile 31 Mayıs 2023 arasındaki 38 günlük doğalgaz kullanımını Hazine ve Maliye Bakanlığı ödedi. Sonra 1 Mayıs 2024'e kadar her evin faturasındaki 25 metreküplük kısmı da devlet ödedi. Kimsenin gelirine bakılmadan yaklaşık 5 milyar metreküp gaz bedava verildi. Bu uygulamanın devlete maliyeti yaklaşık 1,5 milyar dolar oldu.
Fatih adlı sondaj gemisi, 20 Temmuz 2020'de Zonguldak açıklarında çalışmaya başladı. Ağustos 2020'de 320 milyar metreküp gaz bulunduğu açıklandı. Bu rakam daha sonra önce 405, sonra 540 milyar metreküpe çıktı. Erdoğan, Aralık 2022'de toplam gaz miktarının 710 milyar metreküp olduğunu söyledi. Ancak Enerji Bakanlığına bağlı MAPEG'e göre bu miktar 543 milyar metreküp.
Erdoğan, 2021'de Sakarya Gaz Sahası'nda ilk aşamada günde 10 milyon metreküp gaz üretmeyi planladıklarını söyledi. Bu rakamın ikinci aşamada 40 milyona çıkacağını da belirtti. Filyos Gaz İşleme Tesisi, 14 Mayıs 2023 seçimlerinden önce, Nisan 2023'te bir törenle açıldı.
Ancak üretim hedefin çok altında kaldı. EPDK'ye göre üretim, Eylül 2023'te günde ortalama 2,49 milyon metreküp ile başladı. 2024'ün ilk beş ayında ortalama 3,47 milyon, Mayıs ayında ise 4,86 milyon metreküp oldu.
BirGün gazetesine konuşan uzmanlara göre gazda çok kum ve su olduğu için sistem sık sık bozuluyor. Türkiye 2023'te 50 milyar metreküp doğalgaz kullandı. Üretim günde 40 milyon metreküpe çıksa bile, Karadeniz gazı yıllık ihtiyacın sadece dörtte birini karşılayabilecek.
Ücretsiz gaz enflasyonu da etkiledi. TÜİK, Mayıs 2023'te doğalgazın fiyatını sıfır olarak hesapladı. Bu yüzden enflasyon 2021'den beri ilk kez yüzde 40'ın altına düştü. Bu durum, memur ve emeklilerin aldığı zammı da etkiledi.
"Müjde" başlıklarıyla önümüze çıkan Karadeniz gazı, son dönemdeki doğalgaz ve elektrik zamlarının önüne geçemedi. En son 1 Ağustos itibarıyla doğalgaza yüzde 38 zam geldi. Oysa 2023'teki genel seçimden hemen önce yeni bir gaz haberi daha müjdelenmişti. 24 Nisan 2023'ten 31 Mayıs 2023'e kadar olan 38 günlük doğalgaz kullanımının tamamı, ardından 1 Mayıs 2024'e kadar gelecek faturaların 25 metreküplük kısmı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ödenmişti.
Karadeniz'de keşfedilen doğalgaz rezervleri, Türkiye'nin enerji ithalatını azaltma ve ekonomik bağımsızlığını artırma vaadiyle tanıtıldı. Ancak gazı 2023 genel seçimlerine yetiştirme çabası, yeterli araştırma ve hazırlık yapılmadan üretim sürecinin hızlandırılmasına yol açtı. Bu süreç de yüksek maliyetlere ve teknik sorunlara neden oldu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Karadeniz doğalgazı müjdesi resmî verilere yansımadı. BirGün'den Havva Gümüşkaya'nın haberine göre, 2023 seçimleri öncesinde faaliyete giren Filyos Gaz İşleme Tesisi'nde ilk fazda günlük 10 milyon metreküp üretim hedefi belirlendi; ancak üretim bu hedefin altında kaldı.
Erdoğan, 30 Kasım 2021'deki açıklamasında "Sakarya Gaz Sahası'nda ilk fazda 10 kuyudan günlük 10 milyon metreküp üretim yapmayı planlıyoruz, ikinci fazın tamamlanmasıyla bu rakam 40 milyona çıkacak" demişti. Dönemin Enerji Bakanı Fatih Dönmez de Sakarya'daki üretimin başlangıcı için 2023 yılını hedef göstermişti.
Erdoğan 13 Haziran 2022'de de Karadeniz'de gaz bulunduğu müjdesini vermiş, "2023'ün birinci çeyreğinde ilk fazda üretilecek günlük 10 milyon metreküp doğalgazı millî iletim sistemimize aktarmış olacağız" açıklamasında bulunmuştu. 14 Mayıs 2023'teki genel seçimlerden önce, Nisan 2023'te ise Karadeniz doğalgazının devreye alındığını belirtmişti.
29 Mayıs 2020'de Haydarpaşa Limanı'ndan kalkarak Karadeniz'deki ilk görevine giden sondaj gemisi Fatih, 20 Temmuz 2020'de Zonguldak açıklarındaki Tuna-1 lokasyonunda ilk derin deniz sondajına başladı. 21 Ağustos 2020'de, 4 bin 575 metrelik sondaj hedefine ulaşılmasına 1.055 metre kala, geminin 320 milyar metreküp doğalgaz rezervi bulduğu açıklandı. Rezervin 17 Ekim 2020'de 85 milyar metreküplük artışla 405 milyar metreküpe ulaştığı bildirildi. 4 Haziran 2021'de Amasra-1 kuyusundaki 135 milyar metreküplük keşfin ardından toplam rezerv 540 milyar metreküpe çıktı.
Erdoğan Aralık 2022'de bölgedeki toplam rezervin 710 milyar metreküpe ulaştığını duyururken, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na bağlı bir kuruluş olan MAPEG, doğalgaz rezervinin 543 milyar metreküp olduğunu belirtti.
Nisan 2023'te Filyos Gaz İşleme Tesisi, Erdoğan'ın katıldığı "Karadeniz Gazı Devreye Alma Töreni" ile açıldı. Törende günlük üretimin ilk fazda 10 milyon metreküp olacağı, Faz-2'de 40 milyon, Faz-3'te ise 60 milyon metreküpe ulaşacağı belirtildi. Öte yandan EPDK verilerine göre sahadaki üretim, Eylül 2023'te günlük ortalama 2,49 milyon, aylık 74,7 milyon metreküp ile başladı. 2024 Mayıs sonu verilerine göre yılın ilk beş ayında günlük üretim ortalama 3,47 milyon metreküp, Mayıs ayında ise 4,86 milyon metreküp oldu.
Tesisin seçim arifesindeki açılışında, seçimlerin yapılacağı Mayıs ayında tüm konutlara doğalgazın bedava verileceği açıklanmıştı. Ardından gelir durumları dikkate alınmaksızın tüm konut tüketicilerinin aylık 25 metreküplük gaz tüketimi, kalan 11 ay boyunca faturalandırılmadı. Bu uygulamayla yaklaşık 5 milyar metreküp gaz bedelsiz olarak tüketicilere verildi. Tamamen kamu kaynaklarıyla yürütülen uygulamanın faturası ise yaklaşık 1,5 milyar dolar oldu.
BirGün'e konuşan sektör uzmanlarına göre, gazın içerdiği yüksek oranda kum ve su nedeniyle sistem sık sık arızalanıyor ve verim düşüyor. Üretim günde 40 milyon metreküp seviyesine çıkarsa ayda 1,2 milyar, yılda 14,4 milyar metreküp gaz üretilebilecek. 2023'te doğalgaz tüketimi 50 milyar metreküp olarak hesaplandı. Yani 40 milyon hedefine ulaşılsa dahi çıkacak gaz, yıllık tüketimin yalnızca dörtte birini karşılayabilecek.
TÜİK'in Mayıs 2023'te enflasyonu hesaplarken doğalgaz için "sıfır fiyat" yöntemini uygulaması, doğalgaz fiyatının yansıdığı konut harcamalarının aylık yüzde 13,79 gerilemesine yol açtı. Enflasyon da 2021 sonlarından bu yana ilk kez yüzde 40'ın altına indi. Bu durum memur ve emeklilerin alacağı zammı da etkiledi.