2024 yılı bitiyor. Her yıl sözlükler bir kelime seçiyor. Bu kelimenin adı "yılın kelimesi"dir. Merriam-Webster Sözlüğü "kutuplaşma" kelimesini seçti. Oxford Sözlüğü "brain rot" kelimesini seçti. Bu kelime Türkçede "beyin çürümesi" demek.
Türk Dil Kurumu da bu yıl bir kelime seçti. İnsanlar internette oy verdi. Listede yedi kelime vardı. "Kalabalık yalnızlık" kazandı.
Türkiye'de birçok insan yalnız. IPSOS'un araştırmasına göre insanların yüzde 54'ü kendini çok yalnız hissediyor.
İnsanlar internette çok şey arıyor. Google Trends'e göre 2024 yılında 25 kelime çok popülerdi. Bunların 12'si bahis sitelerinin adıydı. İnsanlar ayrıca dolar, altın, fiyat ve asgari ücret kelimelerini aradı.
Yazara göre kelimeler çok güçlü. Biz bir yılı kelimelerle hatırlıyoruz. Kelimeler düşüncelerimizi de değiştiriyor. Bu yüzden kelimelerimizi seçmek çok önemli.
Yıl biterken birçok sözlük "yılın kelimesi"ni seçiyor. Oxford, Cambridge ve Merriam-Webster gibi sözlüklerin seçimleri her yıl çok ilgi görüyor. Bu yıl Almanya'da Alman Dil Derneği (GfdS) ve Türk Dil Kurumu da kendi kelimelerini seçti. Geçen hafta Merriam-Webster "kutuplaşma" kelimesini açıklayınca 2024'ün bütün kelimeleri belli oldu.
En çok konuşulan kelime ise Oxford Sözlüğü'nün seçtiği "brain rot", yani "beyin çürümesi" oldu. Yazara göre bu kelime Türkiye'de de çok ilgi gördü, çünkü bu yıl "çürüme" ve "çöküş" gibi kelimeleri çok kullandık.
TDK internette bir halk oylaması başlattı. Seçenekler arasında merhamet, algoritma, yapay zeka ve dijital yorgunluk gibi kelimeler vardı. Oylamayı "kalabalık yalnızlık" kazandı. IPSOS'un bir araştırmasına göre Türkiye, insanların en çok yalnızlık çektiği ülke. Nüfusun yüzde 54'ü kendini çok yalnız hissettiğini söylüyor.
Google Trends'e göre 2024'te Türkiye'de en çok aranan 25 kelimenin 12'si bahis sitelerinin adlarıydı. Diğer kelimelerin çoğu da parayla ilgiliydi: asgari ücret, dolar, fiyat, vergi, altın, döviz.
Yazar, kelimelerin hafızamızı etkilediğini anlatıyor. Bir bilgiyi çok sık duyunca onu daha doğru bulmaya başlıyoruz. Örneğin "bulaş", "maske" ve "karantina" kelimeleri bize hemen pandemi yıllarını hatırlatıyor. Son yıllarda tıptan gelen "tetiklenmek" ve "anksiyete" gibi kelimeler de günlük dile girdi. Psikiyatrist İlker Küçükparlak'a göre bu kelimeleri her yerde kullanmak, gerçekten travma yaşayan insanların kendini anlatmasını zorlaştırıyor.
Türkçe her zaman başka dillerden kelime aldı. Örneğin "unutmabeni" çiçeğinin adı Almanca bir kelimeden geliyor. İnternet çağında yeni kelimeler çok hızlı yayılıyor. "Özçekim" kelimesi "selfie"den yaklaşık üç yıl sonra ortaya çıktı, ama insanlar "selfie" kelimesine alıştığı için onu kullanmaya devam etti.
Kelimeler iklim politikalarında da önemli. BM'nin Çince çevirmeni Jianjun Chen, COP28'de fosil yakıtlar için doğru kelimeyi günlerce tartıştıklarını söyledi.
Yazara göre her birimizin kelimeler üzerinde gücü var. Bir kelimeyi tekrar edince onu daha güçlü yapıyoruz. Bu yüzden ne söylediğimizi ve ne yazdığımızı iyi düşünmeliyiz.
Yıl biterken hislerimizi tarif etmemizi, bazılarında ortaklaşmamızı sağlayan kelimelere, kelimelerin gücüne, kelimeler üzerindeki gücümüze dair düşünmenin tam zamanı. Kelimeler bir ülkenin ruh hâlini etkiler, dünyayı bir histe birleştirebilir. Hafızamızı dokuyan ilmekler de kelimelerdir.
Bu yüzden bir yıla dönüp bakarken kelimelerle hatırlıyoruz. Oxford, Cambridge, Merriam-Webster gibi sözlüklerin seçtiği "yılın kelimeleri" bu yüzden bu kadar önemseniyor. Almanya'da Alman Dil Derneği (GfdS) ve Türk Dil Kurumu da bu yıl itibarıyla bu kervana katıldı. Geçen hafta Merriam-Webster Sözlüğü'nün "kutuplaşma" kelimesini seçmesiyle 2024'ün tüm kelimeleri açıklanmış oldu.
Ancak hiçbiri Oxford Sözlüğü'nün seçtiği "brain rot", yani Türkçesiyle "beyin çürümesi" kadar ses getirmedi. Zira bu kelime dünyayı birleştiren bir duyguya işaret ediyordu. Türkiye'de de içinde "çürüme" geçen bu kelimeyi bilhassa üzerimize alındık, çünkü bu yıl en çok kötülük, çürüme, çöküş kelimelerini kullandık.
TDK da internet üzerinden bir halk oylaması başlattı. Kalabalık yalnızlık, merhamet, yabancılaşma, algoritma, yozlaşma, yapay zeka ve dijital yorgunluk seçenekleri arasından galip gelen "kalabalık yalnızlık" oldu. Selçuk Şirin'in Oksijen'deki "Yalnızlık Pandemisi" başlıklı yazısında söz ettiği IPSOS araştırmasına göre Türkiye, yalnızlık çekenlerin en yoğun yaşadığı ülke olarak öne çıkıyor: Nüfusun yüzde 54'ü kendini çok yalnız hissettiğini ifade ediyor.
Google Trends'te 2024'ün en çok aranan 25 kelimesinden 12'sini bahis sitelerinin isimleri oluşturuyor. Aranan diğer kelimelerin çoğu da para, pul, geçim derdini çağrıştırıyor: Asgari ücret, dolar, fiyat, vergi, altın, döviz…
Hafızamız kelimeleri sadece ses ya da yazı olarak değil, kavramsal ve anlamsal ağlar hâlinde saklıyor. "Tekrar yoluyla doğrulama" (truth by repetition) olarak adlandırılan fenomen, sıkça tekrarlanan bir bilginin daha güvenilir ve doğru kabul edildiğini gösteriyor. Muktedirin diline teslim olmak ya da olmamak tam da burada önem kazanıyor. Türkiye'de herkes sırasıyla sürtük de oldu, çürük de oldu, çapulcu da oldu. Bu kelimeler muhalefet etmek, espri yapmak ya da öfkeyle cevap vermek için durmadan tekrarlanıyor ve giderek gündelik dilin bir parçası oluyor.
Yılları da kelimelerle hatırlıyoruz. Bulaş, maske, karantina dendiği an burnumuza dezenfektan kokusu geliyor. Eskiden kafeler ve kıyafetler için kullanılan "otantik" sıfatı, 2023'ten beri insanlar için de kullanılıyor. "Sahici" gibi nefis bir kelime dururken yerine "otantik" geçti.
Tıp, gündelik dilin en çok kelime ödünç aldığı alan. Şimdi herkes her şeyden durmaksızın tetikleniyor, anksiyetesi tutuyor. Psikiyatrist İlker Küçükparlak'a göre bir şeye isim vermek insanı yalnızlıktan kurtarıyor. Ancak Küçükparlak, "Bu beni travmatize etti" gibi jargonların bu kadar yaygın kullanılmasının dil kirliliğine yol açtığını söylüyor. Ona göre gerçekten travma yaşamış biri "Benim böyle bir travmam var" dediğinde sözlerinin anlamı kayboluyor.
Ziya Gökalp 1910'larda "Her sözün ararsan vardır bir Türkçesi" demişti. 1933'te başlayan Osmanlıcadan Türkçeye Karşılık Bulma Programı ise pek işe yaramadı. Bugün kullandığımız pek çok kelime, ilk gününde yabancı ve yeniydi. Unutmabeni çiçeğinin adı da Almancadaki Vergissmeinnicht sözcüğünün doğrudan çevirisi; isme ilk kez 1917'de yayımlanan bir Almanca-Türkçe sözlükte rastlanıyor.
Kelime tercihleri iklim politikalarının bile ortasında duruyor. BM'nin Çince çevirmeni Jianjun Chen, geçen yılki COP28'de fosil yakıtların iklim taahhüdüne nasıl dahil edileceğini günlerce tartıştıklarını anlatıyor. Fosil yakıtlar terk mi edilecek, azaltılacak mı? Sonunda üzerinde uzlaşılan "just transition" (adil geçiş) diğer dillerde anlamlı olacak mı?
Bugün yeni bir kelimeyi birkaç saat içinde herkesin kullanabildiği bir çağda yaşıyoruz. "Selfie"yi kullanmaya başladıktan yaklaşık üç yıl sonra "özçekim" karşılığı geldiğinde artık çok geçti. Tahminen 1,5 milyar insanın konuştuğu İngilizceden "ghosting" gibi kelimeler olduğu gibi dile giriyor, "cancel culture" ise "iptal etme" diye çevrilip geçiliyor.
Kelimeleri kullanarak, tekrar ederek onların hâkimiyet alanını genişletiyor, onları meşru kılıyoruz. Bu yüzden ne dediğimiz, ne yazdığımız her zaman önemli olacak. Kelimeleri seviyorsak bazılarına biraz direnmemiz gerekiyor. Bugün kullandığımız her kelime, gelecekteki hafızamızın hamurunun mayası olacak.