Türkiye'de çok insan çağrı merkezinde çalışıyor. Bu işçiler telefonda müşterilerle konuşuyor. Onların işi çok zor. Ofisler küçük ve kalabalık. Bazı işçiler dört saatte bir tuvalete gidiyor. Maaşlar düşük.
Özge 23 yaşında. Sekiz ay bir çağrı merkezinde çalıştı. Müşteriler ona çok kötü sözler söyledi. Özge bazen ağladı. İki ayda 47 kiloya düştü. Cildinde hastalık çıktı. Şimdi doktora gidiyor ve ilaç kullanıyor.
Emre 25 yaşında. O da bir operatör. Ona göre müşteriler çok kızgın. Çoğu büyük şirketin kendi çağrı merkezi yok. Başka şirketler bu işi yapıyor. Bu yüzden işçilerin hakları az.
Emel 28 yaşında. Ona göre insanlar telefonda çok kaba. Bazı erkekler kötü şeyler söylüyor. Bir gün Emel bir adamın telefonunu kapattı. Şirket onun maaşından para kesti.
Umut bir sendikada çalışıyor. Sendikanın adı Çağrı-İş. Sendikanın 2 binden fazla üyesi var. Umut'a göre bu iş çok ağır bir iş. Sendika 14 Kasım'da İzmir'de bir eylem yaptı.
Kölelik geçmişte kalmış gibi görünse de bazı modern işlerde devam ediyor. Bu işlerden biri çağrı merkezi operatörlüğü. Operatörler küçük ofislerde saatlerce telefon başında çalışıyor. Bazı yerlerde ancak dört saatte bir tuvalete gidebiliyorlar. Hem müşterilerden hem de patronlardan hakaret duyuyorlar. Birçoğunda uykusuzluk, kaygı ve egzama gibi sorunlar var.
Yazar, bir gece saat 23.00'ten sonra bir şirketin çağrı merkezini sinirli bir şekilde aradı. Ama karşısındaki kadının sorunu çözme yetkisi olmadığını anladı. Karşısında yorgun bir işçi olduğu için sakin kalmaya çalıştı. Konuşmanın sonunda kadın ona anlayışı için teşekkür etti.
23 yaşındaki Özge, para sorunları yüzünden çalışmaya başlamış. Önce marketlerde günde 12 saat çalışmış, sonra bir çağrı merkezine geçmiş. Müşteriler ona sürekli küfür ediyormuş. Vardiyalar sık sık değiştiği için düzenli uyuyamamış. İki ayda 47 kiloya düşmüş ve vücudunda egzama çıkmış. Yöneticiler ona "Biraz gülsen ne olur ki?" demiş. Bir müşteri adresini sorunca bunu amirine söylemiş, ama amiri onu ciddiye almamış. Özge sekiz ay sonra işten ayrılmış. Şimdi ilaç kullanıyor.
25 yaşındaki Emre'ye göre müşteriler öfkelerini operatörlerden çıkarıyor. Büyük şirketlerin çoğunun kendi çağrı merkezi yok. Bu işi başka firmalara, yani taşeronlara veriyorlar. Bu yüzden operatörlerin büyük şirketle hukuki bir bağı bulunmuyor. Şirketler işçileri sebep göstermeden işten çıkarabiliyor.
28 yaşındaki Emel, şirketlerin işçileri bilerek dar yerlerde çalıştırdığını düşünüyor. Telefonda insanların çok kaba olduğunu ve taciz için arayanların da bulunduğunu söyledi. Bir keresinde böyle bir adamın telefonunu kapattığı için şirket maaşından para kesmiş.
Umut, Çağrı-İş sendikasında çalışıyor. Sendikanın 2 binden fazla üyesi var. Umut, bu işin "ağır iş" sayılması gerektiğini söylüyor. Ona göre operatörler ayda 4 kez vardiya değiştiriyor ve ayda 20-22 bin lira civarında kazanıyor. Çağrı-İş, 14 Kasım'da İzmir'de bir eylem yaparak bu koşulları anlattı.
İnsanlık tarihinin en büyük utançlarından biri olan kölelik, bugünden bakınca uzak gelse de modern çağın yeni çalışma yöntemlerinde devam ediyor. Yalnızca sesiyle muhatap olduğumuz için çoğu zaman karşımızda bir insan olduğunu unuttuğumuz bu kişilere çağrı merkezi operatörü deniliyor.
Onlarınki, 80 metrekareye sığdırılan ofislerde telefon başına hapsedilen, 4 saatte bir tuvalet izni verilen, hem işverenin hem müşterilerin sonu gelmeyen hakaretlerine maruz kalan bir iş kolu. Bu işte 1 yıldan fazla çalışanların psikolojik destek alması gerekiyor; çoğu uykusuzluk, anksiyete, yeme bozukluğu ve egzamayla mücadele ediyor.
İki hafta önce, saat 23.00'ü geçerken bir hışımla telefonu elime aldım. "Hattımı kapatmak istiyorum" deyince canlı bir sese tak diye ulaştım. Karşımda sorunumu çözmeye yetkisi olmayan, görevi benimle şirket arasında kalmak olan yorgun bir kadın vardı. Konuşmanın sonunda anlayışım için bana teşekkür etti, ben de kızgınlığımın onunla ilgili olmadığını yineledim. Telefonu kapattıktan sonra sakin kalmak için ne kadar uğraştığımı ve bunu yapmayan ne kadar çok insan olduğunu üzüntüyle fark ettim.
Forumlardan birinde tanıştığım, adını Özge olarak anacağım 23 yaşındaki genç kadın, şu anda devlet hastanesinden aldığı psikiyatri randevuları ve ilaçlarla hayatını sürdürüyor. Üniversiteyi kazanması, maddi imkansızlıklar yüzünden ona sevinçten ziyade yük getirmiş. Üç harfli marketlerde 12 saati bulan mesailerden sonra çağrı merkezine geçmiş:
"İnsanlar çok fazla sorun yaşadığı için kızgın bir şekilde arıyorlardı. Oryantasyon sürecinde ne kadar sakin olmamız gerektiği anlatılıyor. Ancak karşında sana aralıksız küfreden biri varken sakin olmak çok zor. Bazı telefonları ağlayarak kapattığımı biliyorum."
Özge zamanla küfürlere karşı sakin olmayı öğrenmiş, ama asıl sınavı bundan sonra başlamış: "Sürekli vardiya değiştiriyorduk. Ne beslenmen, ne uykun, ne sosyal hayatın olabiliyor. Verdikleri ücret asgari ücretin altında. İki aylık sürenin sonunda 47 kiloya düştüm. Her yanımda egzama çıktı."
Takım liderinin mobbingine de maruz kalan Özge'ye bir gün yöneticiler, kadın sesinin yumuşaklığının onda bulunmadığını söyleyip "Biraz gülsen ne olur ki?" diye sormuş. Bir müşteri adresini ve tam adını sorunca durumu amirine bildirmiş; amirinin cevabı "Sonuna kadar burada çalışacak değilsin ya, birine kancayı at işte" olmuş. Yorgunluktan çalışma temposunu kaldıramaz hâle gelince işten ayrılan Özge, şimdi verdiği taahhüdü yerine getirmediği iddiasıyla karşı karşıya. Toplamda 8 ay çalıştığı iş, onun tabiriyle "sağlığına haciz koymuş."
25 yaşındaki Emre, 2 yıla yaklaşan tecrübesiyle deneyimli bir operatör: "İnsanlar asıl sorunu görmek yerine hıncını bizden çıkartıyor. Sen bana sövsen ne olacak ki? O şirketin başındaki duyuyor mu küfürünü? Sistem seni zaten asla çözüm almamak üzere orada tutuyor. Bizimkisi görünmez işçilik."
Büyük iştiraklerin ve çokuluslu şirketlerin çoğunun bünyesinde çağrı merkezi bulunmuyor; bu hizmeti taşeron firmalardan alıyorlar. Dolayısıyla operatörün o şirketle hukuki hiçbir bağı yok. İşe giriş öncesi imzalatılan sözleşmeler neredeyse bütün hakları yok sayıyor, gerekçe gösterilmeksizin işe son verilebiliyor, tazminat hakkı çoğunlukla gasp ediliyor. Taciz de sıklıkla anılan bir sorun.
28 yaşındaki Emel, çalıştıkları mekanın dar olmasının bilinçli bir tercih olduğunu düşünüyor: "Bir odaya tıkılmış, bir kutuya hapsolmuş gibi insan çalıştırmak bilinçli bir tercih bana göre. İnsanlar inanılmaz kaba. Taciz etmek için arayan da çok oluyor. Numaralarını bildiriyoruz ama bizi koruyan bir sistem yok." Emel, bir keresinde sesinden tahrik olan bir adamın suratına telefonu kapattığı için maaşının kesildiğini anlatıyor.
Çağrı-İş sendikasında örgütlenen Umut'a göre sendika 2 binden fazla üyeye ulaştı. Umut, işin "ağır iş kolu" sayılması gerektiğini söylüyor: "Bize vasıfsız iş gücü muamelesi yapılıyor. Bir ayda 4 vardiya değiştiriyoruz. Rapor alırsanız gece vardiyasını eksiltip gece primini kesiyorlar. Moderatör ya da operatör son birkaç aydır 20-22 bin bandında kazanmaya başladı."
Çağrı-İş, 14 Kasım'da İzmir'de düzenlediği eylemde bu koşulları kamuoyuyla paylaştı. Sendika, tacize uğrayan kadınların ve LGBT+'ların işten çıkarılıp olayın örtbas edildiğini, sendikada aktif görev alan işçilerin ise türlü yalanlarla işten atıldığını açıkladı.