Donald Trump 20 Ocak'ta yine ABD'nin başkanı olacak. Trump Grönland'ı istiyor. Grönland büyük bir ada. Ada Danimarka'ya bağlı. Trump Panama Kanalı'nı da istiyor. Trump askerden de bahsetti.
Grönland'ın başbakanı Mute Bourup Egede. Ona göre Grönland satılık değil. Grönland, Grönland halkının. Danimarka adaya 1.5 milyar dolar harcayacak. Bu para savunma için. Almanya ve Fransa da Trump'ın fikrini sevmedi.
Grönland dünyanın en büyük adası. Adada 56 bin kişi yaşıyor. Adanın çoğu buz. Grönland 1979'dan beri kendi işlerini yönetiyor. Birçok insan Danimarka'dan ayrılmak istiyor.
Dünya ısınıyor. Grönland'da buzlar hızlı eriyor. Adanın altında petrol, gaz ve değerli madenler var. Bu yüzden ada çok önemli.
ABD Grönland'ı daha önce de istedi. 1946'da ABD ada için 100 milyon dolar teklif etti. Trump da 2019'da adayı istedi. Danimarka adayı satmadı.
Donald Trump, 20 Ocak'ta dört yıl aradan sonra yeniden Beyaz Saray'a dönecek. Trump, Danimarka'ya bağlı özerk bir bölge olan Grönland'ın ve Panama Kanalı'nın ABD'ye ait olması gerektiğini söyledi. Kanada'nın da ABD'nin bir parçası olması için ekonomik baskı yapacağını belirtti. Trump, Kanada'ya karşı asker kullanmayacağını söyledi. Ama Grönland'da gerekirse asker kullanabileceğini de ekledi.
Grönland Başbakanı Mute Bourup Egede, "Satılık değiliz ve asla satılık olmayacağız" dedi. Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Lokke Rasmussen ise daha sakin konuştu ve ABD ile bir kriz yaşadıklarını düşünmediğini söyledi. Yine de Danimarka hükümeti adaya en az 1.5 milyar dolarlık savunma yatırımı yapma kararı aldı.
Almanya Başbakanı Olaf Scholz, sınırların bütün ülkeler için korunması gerektiğini belirtti. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot da AB'nin sınırlarına saldırıya izin vermeyeceğini söyledi. Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov ise ABD'nin sözlerini yakından takip ettiklerini açıkladı.
Grönland dünyanın en büyük adasıdır, ama topraklarının yüzde 80'i buzla kaplıdır. Adada çoğu İnuit olan 56 bin kişi yaşıyor. Grönland, 1979'da Danimarka'dan özerklik aldı. Ada kendi iç işlerini yönetiyor, dış işlerinde ise Kopenhag'a bağlı. Son yıllarda adada bağımsızlık isteği artıyor. Egede'ye göre Nisan'daki seçimlerle birlikte bir referandum da yapılabilir. Ama adanın ekonomisi büyük ölçüde balıkçılığa ve Danimarka'nın verdiği paraya dayanıyor.
Grönland'ın bulunduğu bölge, dünyanın geri kalanından dört kat daha hızlı ısınıyor. Buzlar tamamen erirse denizler 7,5 metre yükselebilir. Buzlar eriyince petrol, doğalgaz, uranyum ve değerli madenlere ulaşmak da kolaylaşıyor. Bugün bu madenlerin çoğunu Çin sağlıyor. Bu, ABD'nin Grönland'la ilgilenmesinin en önemli nedenlerinden biri.
ABD'nin Grönland'a ilgisi yeni değil. 1946'da ABD Başkanı Harry Truman ada için 100 milyon dolar teklif etti. Trump da 2019'da adayı satın almak istedi, ama Danimarka bu fikre karşı çıktı. Adada ABD'nin önemli bir askerî tesisi olan Pituffik Uzay Üssü de bulunuyor.
Trump Danimarka'ya ağır vergiler koyarsa ABD'de bazı ürünler azalabilir. Danimarka, ABD'ye insülin, aşı ve Ozempic ile Wegovy gibi zayıflama ilaçları satıyor. Lego da bir Danimarka markası.
20 Ocak'ta dört yıl aradan sonra Beyaz Saray'a geri dönmeye hazırlanan Donald Trump'ın, Danimarka'ya bağlı özerk bir bölge olan Grönland ile Panama Kanalı'nın mülkiyeti ve kontrolünün ABD'ye ait olması gerektiği yönündeki açıklamasının yankıları sürüyor. Trump, Grönland gibi Kanada'nın da ABD'nin bir parçası olması için ekonomik baskı uygulayacağını söyledi. ABD'nin seçilmiş başkanı, Kanada için askerî müdahale seçeneğinin masada olmadığını ifade etti, ancak Grönland'da "gerekirse" asker kullanılabileceğini de belirtti. Oğlu Donald Trump Jr.'ın salı günü adayı ziyaret etmesi ve Elon Musk'ın X'te Grönland halkının Amerika'nın bir parçası olmak istediğini öne sürmesi de tartışmaları körükledi.
Tepkiler gecikmedi. Grönland Başbakanı Mute Bourup Egede, "Satılık değiliz ve asla satılık olmayacağız. Grönland, Grönland halkına aittir" dedi. Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Lokke Rasmussen ise açıklamaları daha sakin karşıladı: "(ABD ile) Herhangi bir dış politika krizi içinde olduğumuzu düşünmüyorum. Bence hepimiz nabzı biraz düşürebiliriz." Yine de Danimarka'nın kraliyet armasında Grönland'ı temsil eden kutup ayısını daha belirgin hâle getirmesi ABD'ye bir mesaj olarak yorumlandı. Danimarka hükümeti ayrıca adaya en az 1.5 milyar dolarlık savunma yatırımı yapma kararı aldı.
Almanya Başbakanı Olaf Scholz, "Sınırların dokunulmazlığı ilkesi, ister doğuda ister batıda, ister küçük ister güçlü olsun, bütün ülkeler için geçerlidir" dedi. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot da AB'nin, diğer ulusların kendi egemen sınırlarına saldırmasına izin vermesinin söz konusu olmadığını vurguladı. Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov ise ABD'nin söylemlerini yakından takip ettiklerini, "şükür ki henüz söylemin ötesine geçilmediğini" söyledi. AB Komisyonu Baş Sözcüsü Paula Pinho, soruları "çok teorik" diye niteledi; ancak Grönland'a bir askerî harekâtın AB Antlaşması'nın 42. maddesindeki "karşılıklı yardım" hükmünü devreye sokacağını teyit etti.
Yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük adası olan Grönland'ın topraklarının yüzde 80'i buzlarla kaplı. Çoğu yerli İnuitlerden oluşan 56 bin kişilik seyrek bir nüfusa ev sahipliği yapan ada, 1979'da eski sömürgecisi Danimarka'dan özerklik elde etti. İç işlerinde özyönetimle idare edilen adanın dış işleri Kopenhag'a bağlı. Ada, ABD, Rusya ve Avrupa arasında benzersiz bir jeopolitik konuma sahip; başkenti Nuuk, New York'a Kopenhag'dan daha yakın.
Adada bağımsızlık sesleri de yükseliyor. Başbakan Egede, yeni yıl konuşmasında Nisan'daki parlamento seçimleriyle eşzamanlı bir referandum yapılabileceğini ima etti. Bu yükselişte, 1960'larda Danimarkalı yetkililerin başlattığı zorla doğum kontrolü kampanyası gibi suistimallerin ortaya çıkması da rol oynadı. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen de hareketi "meşru" olarak değerlendirdi. 2009'daki bir anlaşma uyarınca Grönland referandumla bağımsızlığını ilan edebilir. Ancak maden, petrol ve doğalgaz zenginliğine rağmen ekonomi büyük ölçüde balıkçılığa ve Danimarka'nın yıllık hibelerine dayandığı için zamanlama konusunda uzlaşı yok.
New York Üniversitesi'nden iklim bilimci David Holland, Grönland'ı "ısınan bir dünyanın buzdolabı" olarak tanımlıyor ve bölgenin dünyanın geri kalanından dört kat daha hızlı ısındığını söylüyor. Buzların erimesi denizleri 7,5 metre yükseltebilir. Grönland 1992'den bu yana her yıl yaklaşık 182 milyar ton buz kaybetti; bu kayıp 2019'da 489 milyar tona ulaştı. Erime, telekomünikasyonda kullanılan nadir mineralleri, uranyumu, petrolü ve geniş doğalgaz yataklarını da erişilebilir kılabilir. Bu minerallerin çoğu şu anda Çin tarafından tedarik ediliyor ve Çin ihracatı kısıtlama tehdidini masada tutuyor. ABD'nin ilgisinin başlıca nedeni de bu. Yeni nakliye güzergâhlarının açılması da adanın önemini artırıyor.
ABD'nin Grönland'a ilgisi yeni değil. Satın alma fikri ilk kez 1860'larda Başkan Andrew Johnson döneminde gündeme gelmiş, 1946'da Harry Truman 100 milyon dolarlık resmî bir teklifte bulunmuştu. Trump da 2019'da bundan "büyük bir gayrimenkul anlaşması" diye bahsetmiş, Danimarka ise fikri "absürt" olarak nitelemişti. Adadaki Pituffik Uzay Üssü, olası bir saldırıya karşı erken uyarı kabiliyetiyle öne çıkıyor. Uzmanlar, Danimarka adanın çevresindeki suları Çin ve Rusya'ya karşı koruyamazsa ABD'nin taleplerinin artacağını öngörüyor.
Trump'ın NATO üyesi Danimarka'ya ağır gümrük vergileri getirmesi hâlinde ABD'de bazı ürünlere erişim zorlaşabilir. Danimarka 2023'te ABD'ye 11 milyar dolarlık satış yaptı. Bu ihracatın yaklaşık yarısı ilaç, insülin, aşı ve antibiyotiklerden oluşuyor. Danimarka, zayıflama ilaçları Ozempic ve Wegovy ile işitme cihazlarında ABD'nin ana tedarikçisi; ayrıca Lego'ya da ev sahipliği yapıyor.