BM Genel Kurulu her yıl New York'ta toplanıyor. Bu yıl 79. toplantı 22 Eylül'de başladı. Liderler 24 Eylül'de konuşacak. Toplantıda 193 ülke var.
Ama Rusya ve Çin'in liderleri gelmiyor. Vladimir Putin ve Şi Cinping New York'a gitmeyecek. Dünyada şimdi çok savaş var. Gazze, Ukrayna ve Sudan'da savaş devam ediyor. BM'nin işi çok zor.
BM'de beş büyük ülkenin özel bir hakkı var. Bu ülkeler ABD, Çin, Rusya, İngiltere ve Fransa. Bu beş ülke bir kararı tek başına durduruyor. Bu hakkın adı veto. ABD, Hindistan, Japonya ve Almanya için de kalıcı bir yer istiyor. Ama ABD yeni ülkeler için veto istemiyor.
Toplantının en önemli konusu Gazze. 18 Eylül'de Genel Kurul'da bir oylama oldu. 124 ülke evet dedi. 14 ülke hayır dedi. Bu kararla ülkeler İsrail'e 12 ay süre verdi. Ama bu karar bir kanun değil.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da New York'ta. Erdoğan ilk gün üçüncü sırada konuşacak. Onun konuları Gazze ve Filistin. Erdoğan Almanya, İran ve Yunanistan liderleri ile de görüşecek.
BM Genel Kurulu'nun 79. toplantısı 22 Eylül'de New York'ta "Geleceğin Zirvesi" ile başladı. Liderlerin konuşmaları 24 Eylül'de başlayacak. Toplantıya 193 ülkenin katılması bekleniyor.
Ancak Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin ve Çin Cumhurbaşkanı Şi Cinping zirveye gelmeyecek. Gazze, Ukrayna ve Sudan'da savaşlar devam ettiği için zirveden fazla şey beklenmiyor. BM ve Güvenlik Konseyi de bir süredir sorunları çözmekte zorlanıyor. BM Genel Sekreteri António Guterres, dünyadaki sorunların çözümlerden daha hızlı büyüdüğünü söyledi. Guterres, zirvede "Gelecek Paktı" adlı bir anlaşma çıkmasını umuyor. Rusya ise bu anlaşmanın 135 maddesi için değişiklik önerdi.
Güvenlik Konseyi'nde beş daimi üye var: ABD, Çin, Rusya, Birleşik Krallık ve Fransa. Bu ülkelerin veto hakkı var, yani bir kararı tek başlarına durdurabiliyorlar. Son yıllarda bu ülkeler arasındaki gerginlik arttı ve vetolar da çoğaldı. 2020'den beri Rusya 13, ABD 6, Çin 5 kez veto kullandı.
Birçok ülke, Konsey'e yeni daimi üyeler eklenmesini istiyor. ABD; Hindistan, Japonya ve Almanya'nın daimi üye olmasını destekliyor. ABD'nin BM Büyükelçisi Linda Thomas-Greenfield, iklim krizinden etkilenen Pasifik ada ülkelerine de bir koltuk verilmesi gerektiğini söyledi. Afrika, Latin Amerika ve Karayipler için de daimi üyelik isteniyor. Ancak ABD'ye göre yeni üyelerin veto hakkı olmamalı.
Zirvenin en önemli konusu Gazze. Filistin, 18 Eylül'de Genel Kurul'a ilk kez bir karar önerisi sundu. Bu öneriye göre İsrail, 12 ay içinde Filistin topraklarından çekilmeli ve verdiği zararı ödemeli. Oylamada 124 ülke evet, 14 ülke hayır oyu verdi.
Ancak Genel Kurul kararlarına uymak zorunlu değil. Karar Güvenlik Konseyi'ne gelirse ABD büyük ihtimalle veto edecek. Yine de bu karar, daha fazla ülkenin Filistin'i tanımasına yardım edebilir. Gündemde ayrıca Ukrayna'daki savaş, Sudan'daki iç savaş, Haiti, iklim krizi, açlık ve yapay zekâ var.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ilk gün üçüncü sırada konuşacak. Türkiye'nin en önemli konuları Gazze ve Filistin olacak. Erdoğan, Almanya Başbakanı Olaf Scholz, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis ile görüşecek. Erdoğan'ın daha sonra 22-24 Ekim'de Kazan'daki BRICS Zirvesi'ne de katılması bekleniyor.
Her yıl dünya liderlerini ABD'nin New York kentinde bir araya getiren BM Genel Kurul görüşmelerinin 79'uncusu 22 Eylül'de "Geleceğin Zirvesi" ile açıldı. Yüksek düzeyli hafta olarak bilinen ve liderlerin konuşmalarına ev sahipliği yapan oturum ise 24 Eylül'de başlayacak. Genel Kurul'a 193 ülkeden üst düzey katılım sağlanması bekleniyor.
Ancak veto yetkisine sahip beş ülkenin liderlerinden ikisi, Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin ve Çin Cumhurbaşkanı Şi Cinping zirvede bulunmayacak. Gazze, Ukrayna ve Sudan'daki savaşların ağırlığını giderek daha fazla hissettirdiği bu günlerde bu durum, zirveye dair umutların yüksek tutulmamasına neden oluyor. Mali'den Myanmar'a dünyanın farklı bölgelerinde çatışmalar sürerken giderek etkisizleşen BM'nin ve Güvenlik Konseyi'nin içinde bulunduğu kriz de iyimser bir tablo çizilmesine engel oluyor. BM Genel Sekreteri António Guterres'in uyardığı gibi "Dünyanın karşı karşıya olduğu zorluklar, onları çözme hızımızın önünde gidiyor."
Guterres, 22-23 Eylül'deki "Geleceğin Zirvesi"nden bu tıkanıklığı çözmeye giden yolu açabilecek bir pakt çıkmasını umuyor. Ancak Genel Sekreter, Güvenlik Konseyi'nin "bir zaman tünelinde sıkışıp kaldığını" da kabul ediyor. Rusya ise "Gelecek Paktı" taslağındaki 135 madde için çekincelerini ve değişiklik önerilerini sundu.
Güvenlik Konseyi'nde 2. Dünya Savaşı'nın galiplerinden oluşan beş daimi üyenin (ABD, Çin, Rusya, Birleşik Krallık ve Fransa) veto yetkisi bulunuyor. Bu ülkeler arasındaki gerilimler derinleştikçe veto sayısı da artıyor. 2020'nin başından beri Rusya 13, ABD 6, Çin ise 5 kez veto hakkını kullandı.
Gerilimler sürerken daha fazla ülkeye daimi koltuk verilmesini destekleyenler de artıyor. ABD, uzun süredir dünyanın en kalabalık ülkesi Hindistan'a, Japonya'ya ve Almanya'ya daimi üyelik verilmesini destekliyor. ABD'nin BM Büyükelçisi Linda Thomas-Greenfield de bu ayın ortasında, iklim krizinin tehdidi altında yaşayan Pasifik ada ülkeleri için bir daimi koltuk oluşturulması gerektiğini söyledi. Latin Amerika, Karayipler ve Afrika ülkelerinin daimi üyeliği de destekleniyor.
Öte yandan ABD, yeni daimi üyelerin veto hakkına sahip olmaması gerektiğini söylüyor ve bunun yerine veto hakkının bütün ülkeler için sınırlandırılmasını savunuyor. 2022'de değişen Genel Kurul kurallarına göre veto hakkını kullanan ülkeler gerekçelerini açıklamak zorunda. Ancak bu değişiklik şimdiye kadar pek etkili olmuş gibi görünmüyor.
Bu yılki zirvenin en önemli gündem maddelerinden biri hiç şüphesiz Gazze. Filistin'in BM Daimi Temsilciliği, Mayıs ayında Genel Kurul'daki oylamayla kazandığı ilave hakların ardından 18 Eylül'de Genel Kurul'a ilk karar tasarısını sundu. İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarındaki varlığını 12 ay içinde sona erdirmesini talep eden ve 40'tan fazla ülkenin eşsunucu olduğu tasarı, 14'e karşı 124 oyla kabul edildi. Tasarıda İsrail'in yeni yerleşim faaliyetlerini sonlandırması, tüm yerleşim yerlerinden çekilmesi ve işgal altındaki topraklarda neden olduğu zararı telafi etmesi istendi. BM'nin yargı organı Uluslararası Adalet Divanı'nın (ICJ) Ocak ve Temmuz tarihli iki kararı da İsrail'e bu alanda güç kaybettirmiş gibi görünüyor.
Öte yandan Genel Kurul metinleri üyeler için bağlayıcı değil. Metin Güvenlik Konseyi'ne sunulursa yüksek ihtimalle ABD tarafından veto edilecek. Yine de bu süreç, daha fazla ülkenin Filistin'i tanımasını ya da İngiltere'nin bu ay İsrail'e uyguladığı kısmi ambargo gibi yaptırımları teşvik edebilir. Filistinlilerin tam üyelik için yeniden başvurması ve 1974'te Güney Afrika'ya yapıldığı gibi İsrail'in oy haklarının elinden alınması da uç da olsa olasılıklar arasında.
Genel Kurul'da, 2,5 yılı geride bırakan ve yayılma riski artan Ukrayna Savaşı'nın yanı sıra Sudan'daki iç savaşın ve Haiti'deki durumun da ele alınması bekleniyor. İklim krizi, küresel açlık ve yapay zekâ da dünya liderlerinin gündemleri arasında.
BM 79. Genel Kurulu'nda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ilk gün üçüncü sırada söz alması öngörülüyor. Erdoğan'ın uçağa binmeden önce vurguladığı gibi Türkiye'nin bu yılki gündeminde ağırlıklı olarak Gazze krizi, Filistin ve ikili görüşmeler bulunuyor. Erdoğan'ın New York'ta Almanya Başbakanı Olaf Scholz, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis ile görüşmesi kesinleşmişti. Erdoğan'ın dönüşte 22-24 Ekim'de Kazan'da yapılacak BRICS Zirvesi'ne katılmasına da kesin gözüyle bakılıyor. BM'deki kriz derinleşirken Çin ve Rusya'nın başını çektiği BRICS grubu genişleme çabalarını sürdürüyor.