İstanbul'da kitapçılar kapanıyor. Şehir çok değişiyor. Birçok insan buna üzülüyor.
Murat Uncu Beyoğlu'nda eski kitaplar satıyor. Onun dükkanının adı Sahaf Murat. İstiklal Caddesi'nde birçok eski yer kapandı. Emek Sineması 12 yıl önce kapandı. Şimdi caddede sadece iki kitapçı var. Murat Uncu'ya göre kiralar çok yüksek.
Nişantaşı'nda Yalvaç Abi Kitabevi de Mayıs ayında kapandı. Bu kitapçı 2003 yılında açıldı. Orada çocuk kitapları vardı. Burcu Ural Kopan'a göre yeni kira çok pahalı. Okurlar köy okullarına kitap verdi. Kitapçı şimdi internette satış yapacak.
Turkuaz Sahaf Erman Han'daydı. Bu bina satıldı. Burada bir otel olacak. Turkuaz Sahaf aynı sokakta yeni bir binaya gidiyor.
Lütfü Seymen Kadıköy'de eski kitaplar satıyordu. O 19 Mayıs'ta öldü. 71 yaşındaydı.
İstanbul'da kitapçılar birer birer kapanıyor. Şehir değişirken herkes başka bir şeye üzülüyor: kimi eski evlere, kimi parklara, kimi de kitapçılara.
Murat Uncu, Beyoğlu'ndaki Hazzo Pulo Pasajı'nda eski kitaplar satıyor. Dükkanının adı Sahaf Murat. Uncu'ya göre İstiklal Caddesi çok değişti. Emek Sineması, Lale Sineması, İnci Pastanesi ve eski eczane Rebul gibi birçok yer kapandı. Emek Sineması kapanalı 12 yıl oldu.
Uncu, eskiden her meslekten insanın Beyoğlu'na kitap almaya geldiğini anlattı. Şimdi caddede sadece iki kitapçı kaldığını söyledi. Ona göre bugün bir dükkanın kirası 1 milyon lira ve eski kitapçılar bu parayı ödeyemez.
Nişantaşı'ndaki Yalvaç Abi Kitabevi de Mayıs ayında kapandı. 2003'ten beri açık olan kitabevi, çocuk kitaplarıyla tanınıyordu. Kitabevinin bulunduğu pasaj Kasım ayında satıldı ve kira çok arttı. Burcu Ural Kopan, yeni kirayı ödeyemediğini ve bu yüzden dükkanı kapattığını söyledi. Kopan bu sonu bir bitiş değil, bir mezuniyet gibi gördüğünü belirtti.
Kapanmadan önce okurlarla birlikte rafları boşalttılar. Okurlar aldıkları kitapları Ağrı, Batman, Malatya, Trabzon ve Urfa'daki köy okullarına verdi. Otizmli bir okur her gün aynı tabureye oturup kitap okuyordu. Kitabevi bu tabureyi ona hediye etti. Kitabevi bundan sonra internette ve sosyal medyada devam edecek.
Beyoğlu'ndaki Erman Han da satıldı. Bu binada 1946'da kurulan ünlü Erman Film şirketi vardı. Binanın otel olacağını öğrenince Turkuaz Sahaf çok üzüldü. Ama sahaf kapanmadı, aynı sokaktaki Hanif Han'a taşınıyor. Sahaf, Beyoğlu'nda kalmaya devam edeceğini açıkladı.
Kadıköy'ün ünlü sahaflarından Lütfü Seymen ise 19 Mayıs'ta 71 yaşında hayatını kaybetti. Seymen, 1993'ten beri Müteferrika Dergisi'ni çıkarıyordu. 2016'daki bir röportajda, 12 Eylül Darbesi'nden sonra insanların okumaya ilgisinin azaldığını anlattı.
Kitapçılar kapanıyor. Bir şehrin değişimi herkesi başka bir yerden acıtıyor elbette. Kimi yiten sahillerine, kimi apartmanlara yenilen eski evlerine, kimi ormanların yok olan sesine üzülüyor. Bazıları da kitapçıların kapanmasına. Çünkü giden yalnızca parklar, kitapçılar değil, büyük caddelerde tanıdıklara rastlama ihtimali.
“Beyoğlu hep bitti demişiz. Her yıl bir önceki yılı özlüyoruz. ‘Beyoğlu’na kravatsız çıkılmazdı’ dedikleri günlerden, Beyoğlu’nda kravat satılan yerin kalmadığı günlere geldik.” Bu sözler, Hazzo Pulo Pasajı’nda sahaf dükkanı olan Murat Uncu’nun, dükkanının ismiyle Sahaf Murat’ın. Emek Sineması’nın kapanması sanki dün gibi ama aradan 12 yıl geçmiş.
Uncu anlatmaya devam ediyor: “Lale Sineması, Emek Sineması, Fitaş’ın iki büyük salonu… 80’li yıllarda İstiklal’de ekmek fırını vardı, İnönü’nün berberi vardı, kişiye özel ayakkabı yapan Mahmut Ayakkabıları vardı. Bu alışverişleri yapan insanlar kitap da alıyorlardı. Tamam, dijital satışlar her yerde kitabevlerini öldürdü ama Paris’in önemli caddelerine midyeci açabilir misin? Rebul kapandı gitti. Benim müşterilerim arasında overlokçu, camcı bulunurdu, Beyoğlu’na kitap bulmaya gelirdi. Artık böyle bir şeyden söz edemeyiz.”
İstiklal’de kapanan mekanlar deyince akla Simurg Sahaf, Lebon Pastanesi, Beyoğlu Sineması, Robinson Crusoe, Denizler Kitabevi, Pandora Kitabevi ve Lale Plak da geliyor. Uncu’ya göre değişim yalnızca dükkanların el değiştirmesinden ibaret değil: “Dükkanımın giriş katındaydım, ikinci kata çıktım. Cadde üzerinde iki tane kitapçı var. Bugün kiralık bir yere 1 milyon lira isteniyor. Bunu hangi eski esnaf ya da kitapçı verebilir?”
Nişantaşı’nda, Mıstık Parkı’nın yanındaki Yalvaç Abi Kitabevi de Mayıs ayını müdavimleriyle vedalaşarak bitirdi. 2003’ten bu yana faaliyet gösteren kitabevini özel kılan, çocuk kitabı satan bir yerden çok daha fazlası olması, “çocuk dünyasına ait” oluşuydu. Burcu Ural Kopan bu kapanışı bir bitiş değil, bir mezuniyet olarak görüyor.
Vedanın nedeni yine ekonomi. Kopan şöyle anlatıyor: “Kitabevinin de bulunduğu pasaj Kasım ayında satıldı. Buranın kentsel dönüşüme girme ihtimali var. O sürece kadar kira bedelleri yeniden değerlendirildi. Çok yüksek bir rakam teklif ettiler ve o rakamı karşılamam mümkün değil. Başka bir sokakta açma fikri de sıcak gelmedi. O yüzden kapatma kararı aldım.”
Kopan’ın yazdığı, Gökçe Aygül’ün resimlediği “Kitabevi Güncesi” de değişen dünyayı ortaya koyuyor: fotokopi çektirmek için kapıyı çalanlar, kapağına ya da ebatına göre kitap seçenler… Kitap ise Iğdır’a elinde kitaplarla dönen Toprak’ın mektubuyla kapanıyor.
Kapanmadan önce okurlara “Rafları beraber boşaltalım” çağrısı yapıldı. Okurlar aldıkları kitapları Ağrı, Batman, Malatya, Trabzon ve Urfa’daki köy okullarına gönderilen kolilere bağışladı. Her gün aynı köşede, aynı sandalyede kitap okuyan otizmli bir okura da oturduğu tabure hediye edildi. Kitabevi artık varlığını sosyal medyada ve çevrimiçi mağazada sürdürecek.
Erol Dernek Sokak’taki Erman Han da geçen aylarda sessiz sedasız satıldı. Han, 1946’da kurulan ve Vurun Kahpeye, Kezban, Hayat Bayram Olsa gibi sayısız filme imza atan Erman Film’in evi olarak biliniyor. Hanın kitapseverler için bir anlamı daha vardı: 2001’de kurulan, 2013’ten beri burada okurlarını ağırlayan Turkuaz Sahaf.
Hanın otel yapılmak üzere satıldığını öğrenen Turkuaz Sahaf, yalnızca iki apartman aşağıdaki Hanif Han’a taşınma kararı aldı. Sahaf yaptığı duyuruda “Beyoğlu’nda ‘direnmeye’ ve bulunmaya devam edeceğiz” diyerek dostlarını Hanif Han’ın 2. katındaki yeni yerine davet etti.
Hayatın götürdükleri de var. Kadıköy’de sahaflığın ustalarından, 1993’ten beri Müteferrika Dergisi’ni çıkaran ve dergiyi 66. sayısında Nedret İşli’ye devreden Lütfü Seymen, 19 Mayıs’ta 71 yaşında hayatını kaybetti. Seymen, 2016’da Ayşe Adlı’ya verdiği röportajda değişimi şöyle anlatmıştı: “12 Eylül Darbesi bitirdi oradaki düzeni. İnsanların okumaya yönelik ilgisi azaldı. Dershaneler ortaya çıkınca ders kitabı furyası başladı. Birçok sahaf iş değiştirdi. Adı Sahaflar Çarşısı ama orada 3-5 sahaftan başka adam yok. Eski kitap işi bilgi ve birikim gerektirir.”
Kitapçılar kapanıyor. İnatla var olsun diye uğraştıklarımızı hatırlamak, onlara veda etmek de bizim borcumuz. İlhan Şeşen’in dediği gibi: “Hayat bu işte gelir geçer.”