Türkiye'de 2025 yılı "Aile Yılı". Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bu yıla bu adı verdi. Hükümet gençlere "Evlenin!" diyor. Aile ve kadın çok önemli bir konu.
Ama Türkiye'de evlilik azalıyor. Boşanma artıyor. Kadınlar daha az çocuk doğuruyor. 2024 yılında 5,3 milyon insan yalnız yaşadı.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı gençlere para veriyor. Bu bir kredi. Kredi 150 bin lira. Bu kredide faiz yok. Kredi sadece 18-29 yaş arası gençler için.
Ama hayat çok pahalı. Ev fiyatları çok yüksek. Gençlerin çoğu iş bulamıyor. TÜİK'e göre gençlerde işsizlik yüzde 37,3.
Furkan 33 yaşında. Dört yıldır nişanlı. Ama evlenemiyor. Ona göre ev ve eşya çok pahalı. Bekir de evlenmek istiyor. Ama bir gelinlik 100 bin lira. Bekir'e göre bu ekonomiyle evlenmek zor.
Türkiye'de siyasetin gündemi sık sık değişiyor, ama bir konu hep önemli: evlilik, aile ve kadın. Hükümet gençleri evlenmeye çağırıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 2025 yılını "Aile Yılı" ilan etti. Erdoğan, güçlü bir ailenin ilk şartının güçlü kadın olduğunu söyledi. Peki, 2025'te evlenmek kolay mı?
Rakamlar pek iyi değil. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu'na göre 2024'te 394 kadın cinayeti oldu. TÜİK'e göre kadın başına düşen çocuk sayısı 2001'de 2,38'di, 2023'te 1,51'e düştü. 2004 ile 2023 arasında boşanmalar yüzde 89 arttı, evlilikler ise yaklaşık yüzde 10 azaldı. 2024'te yalnız yaşayan kişi sayısı 5,3 milyonu geçti.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 14 Şubat'ta gençler için bir kredi duyurdu. Bakanlığın "Seviyorsan git evlen bence" paylaşımı ise çok eleştiri aldı. Evlenmek isteyen çiftler 150 bin liralık faizsiz kredi alabiliyor. Bunun için 18-29 yaş arasında olmak ve geliri düşük olmak gerekiyor.
Ancak hayat çok pahalı. Türk-İş'e göre Ocak 2025'te dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 22 bin 131 lira, yoksulluk sınırı 72 bin 88 lira. TÜİK'e göre 15-24 yaş arasındaki gençlerde işsizlik yüzde 37,3. OECD'ye göre 18-24 yaş arasındaki her üç gençten biri ne okuyor ne de çalışıyor.
33 yaşındaki Furkan dört yıldır nişanlı. Önce nişanlısının tayini çıkmadı, sonra Furkan işsiz kaldı. Ardından deprem oldu. Furkan'a göre ev ve eşya fiyatları çok arttı ve bugün 500 bin lirayla evlenmek neredeyse imkânsız.
55 yaşındaki Halime Hanım'ın oğlu, kız arkadaşıyla evlenmeden aynı evde yaşıyor. Halime Hanım buna çok üzülüyor. Ona göre gençlere hep "evlenin" deniyor ama kimse onlara yol göstermiyor.
Ankara'da bankada çalışan 25 yaşındaki Beyza, erkeklerin kızların beklentilerini anlamadığını söylüyor. "Daha evlenmeden evlilikten soğudum" diyor. Mersin'de çalışan Bekir ise masraflar yüzünden nişanını bozdu. Bir gelinliğe 100 bin lira vermeyi anlamıyor.
Adapazarı'nda yaşayan Saliha Hanım'ın iki oğlu evlenmek istemiyor. Küçük oğlu "35 bin lira maaşla nasıl ev geçindireceğim?" diye soruyor. 32 yaşındaki Deniz ve sevgilisi düğün için hesap yapıp 700 bin liraya ulaştı.
Evlilik kutsal, aile önemli. Ama ekonomi her zaman bu hedeflere uymuyor. 2025 Aile Yılı da bu soruya cevap veremeyecek gibi görünüyor.
Türkiye'de siyasetin gündemi sık sık değişse de ederinden hiçbir şey kaybetmeyen bir konu var: Evlilik, aile ve kadın. Gençler evliliğe teşvik ediliyor, aile kavramının önemi defalarca yineleniyor, kadının bu kurum içindeki öneminin altı çiziliyor. Aile Yılı ilan edilen 2025'te evlenmek kolay mı peki? Kadına yönelik şiddetin, genç işsizliğinin ve çocuk işçiliğinin arttığı bugünlerde bu sorunun cevabı, aileyi yücelten politikaları inşa edenlerin hesaplarına pek uymuyor.
Geçen yıl 8 Mart'ta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "güçlü kadın, güçlü aile, güçlü Türkiye" eksenine vurgu yaparak güçlü ailenin ilk ve en önemli şartının güçlü kadın olduğunu söylemiş, aile üzerine kurulacak yeni politikaların sinyallerini vermişti. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu'nun verilerine göre ise 2024'te 394 kadın cinayeti ve 259 şüpheli ölüm yaşandı. Erdoğan 2025'i "Aile Yılı" ilan ederken 2007'deki "en az üç çocuk" çağrısının gerekçelerini de açıkladı.
TÜİK verilerine göre 2001'de 2,38 olan doğurganlık hızı, 2023'te en düşük seviyesi olan 1,51'e geriledi. 2004-2023 arasında boşananların sayısı yüzde 89 artarken evlilik oranları yüzde 10'a yakın azaldı. Tek kişilik hane sayısı 2024'te 5,3 milyonu geçti; son 10 yılda yalnız yaşayanların sayısı yüzde 71 arttı. İSİG Meclisi'nin raporuna göre de son 12 yılda en az 2 bin 664 genç işçi yaşamını yitirdi.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 14 Şubat'ta Aile Gençlik Fonu'nu duyurdu; ancak öncesinde paylaşılan "Seviyorsan git evlen bence" gönderisi eleştirilerin hedefi oldu. Proje kapsamında 18-29 yaş arasındaki, toplam geliri asgari ücretin 2,3 katını aşmayan çiftlere 48 ay vadeli, 2 yıl geri ödemesiz, faizsiz 150 bin liralık kredi veriliyor.
Öte yandan Türk-İş'e göre Ocak 2025'te dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 22 bin 131 lira, yoksulluk sınırı 72 bin 88 lira. TÜİK verilerine göre 15-24 yaş arasında geniş tanımlı işsizlik 2024'ün son çeyreğinde yüzde 37,3, genç kadınlarda ise yüzde 46,7. OECD'ye göre Türkiye'de 18-24 yaş arasındaki her üç gençten biri ne eğitimde ne de istihdamda.
33 yaşındaki Furkan, 4 yıldır süren ilişkisinde evlenmek için hâlâ bekliyor: "Nişanlım Adıyaman'da öğretmenlik yapıyordu. İlk yıl onun tayini olmadı, ikinci yıl ben işsiz kaldım, üçüncü yıl deprem oldu." Babasının 5 yıl önce ev almak için düşündüğü 500 bin lirayla bugün evlenmenin imkânsız gibi olduğunu söylüyor ve ekliyor: "Bunun kolaylaştırıldığını iddia etmek, en hafif tabirle, ayıp oluyor."
Fatih Çarşamba'da yaşayan 55 yaşındaki Halime Hanım'ın oğlu, kız arkadaşıyla nikâhsız aynı evi paylaşıyor. Oğlunun bu noktaya itildiğini düşünen Halime Hanım, "Gençlere sürekli şunu yapın bunu yapın deniyor, nasıl yapacakları konusunda hiç yol gösterilmiyor. Bu utanç benim değil, aile aile diyenlerin" diyor.
Ankara'da bankada çalışan 25 yaşındaki Beyza, erkeklerin genç kızların beklentilerini anlamadığını, ortak bütçe önerdiğinde "çok modern" bulunduğunu anlatıyor: "Daha evlenmeden evlilikten soğudum." Mersin'de nakliyat firmasında çalışan Osmaniyeli Bekir ise artan maliyetler ve kız tarafının yüksek beklentileri yüzünden nişanı atmış: "Bir gelinliğe 100 bin lira vermenin mantığını anlamıyorum. Evlenmek istiyorum ama bu ekonomiyle, bu sosyolojiyle zor."
Adapazarı'nda yaşayan 58 yaşındaki Saliha Hanım'ın üç oğlundan ikisi evliliğe sıcak bakmıyor. 28 yaşındaki Ahmet "35 bin lira maaşla nasıl ev geçindireceğim" derken, 35 yaşındaki Ömer böyle bir ilişkiyi riskli buluyor. 32 yaşındaki Deniz ise sevgilisiyle birçok kalemi eleyerek yaptığı hesapta 700 bine ulaşmış: "Herhalde biz bu parayı kazanana kadar 700 bin 7 milyon olur."
Evlilik kutsal, aile önemli, çocuk mühim. Fakat işin ekonomi politiği her zaman ideolojik heveslerle örtüşmüyor. Hedeflerle hayaller nerede buluşabilir? Belli ki bu soruya 2025 Aile Yılı da cevap veremeyecek.