İsrail Suriye'ye saldırıyor. Cuma günü İsrail uçakları Şam, Dera, Hama ve Lazkiye'yi bombaladı. Uçaklar askerî yerleri vurdu. İsrail'e göre bu saldırılar Dürziler için.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu bir açıklama yaptı. Netanyahu'ya göre bu saldırı bir uyarıdır. Uyarı, Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara için.
Dürziler bir din topluluğudur. Dünyada yaklaşık 1,5 milyon Dürzi var. Bunların yaklaşık yarısı Suriye'de yaşıyor. İsrail'de de 150 bin Dürzi var. Dürzi erkekler İsrail ordusunda askerlik yapıyor.
29 Nisan'da Suriye'de silahlı kavgalar başladı. 100'den fazla kişi öldü. Sonra Dürziler ve Suriye hükümeti bir anlaşma yaptı. Ama İsrail'in saldırıları bitmedi.
Türkiye bu konuda çok konuşmuyor. Gazeteci Murat Yetkin'e göre bunun bir nedeni var. Türkiye ve İsrail bu bölgede kavga istemiyor.
İsrail uzun zamandır Hizbullah ve İran'a yakın silahlı gruplar yüzünden Suriye'yi bombalıyor. Son haftalarda ise yeni bir neden söylüyor: Dürzileri korumak. Cuma günü İsrail uçakları Şam, Dera, Hama ve Lazkiye'deki askerî alanları vurdu. Bazı haberlere göre birkaç İsrail askeri de Suriye'nin güneyine girmiş.
Saldırılar, Suriye'nin elindeki son hava savunma sistemlerini hedef aldı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Şam'da Başkanlık Sarayı'na yakın bir yeri vurduklarını söyledi. Netanyahu'ya göre bu, geçici Devlet Başkanı Ahmed Şara'ya açık bir uyarıydı: Şara Dürzilere dokunmamalı.
Dürzilik, 11. yüzyılda İslam içinden çıkan bir inançtır. Bugün dünyada yaklaşık 1,5 milyon Dürzi var ve bunların yarıya yakını Suriye'de yaşıyor. İsrail'de yaklaşık 150 bin Dürzi yaşıyor. İsrail onlara “sadık azınlık” diyor ve Dürzi erkekler orduda askerlik yapmak zorunda. İsrail bu yolla Suriye'nin güneyindeki Dürziler üzerinde de etkili olmak istiyor.
Beşar Esad döneminde Dürzilerin Şam'la ilişkileri genellikle iyiydi. Ancak Heyet Tahrir Şam'ın yönettiği gruplar iktidara gelince Dürziler zor bir duruma düştü. 29 Nisan'da internette bir ses kaydı paylaşıldı ve bu kayıtta İslam'a hakaret vardı. Bazılarına göre kayıt bir Dürzi din adamına aitti. Sonra çıkan çatışmalarda 100'den fazla kişi öldü.
Dürzi liderler yeni yönetimi eleştirdi ama Suriye'nin bir parçası olduklarını söyledi. Sonunda bir anlaşma imzalandı. Buna göre Dürziler silahlarını hükümete vermeyecek ve Süveyde-Şam otoyolu da açıldı. Anlaşmanın ne kadar süreceği belli değil.
Bu süreçte Türkiye'nin sessiz kalması dikkat çekti. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli, 30 Nisan'da İsrail'in saldırıları durdurması gerektiğini söyledi. Gazeteci Murat Yetkin'e göre Trump ve Erdoğan'ın birbirini övmesi yeni bir anlaşmanın işareti olabilir. Yetkin, Türkiye ve İsrail'in bölgede çatışma istemediğini belirtti.
Uzun süredir Hizbullah ve İran bağlantılı milisleri gerekçe göstererek Suriye'yi bombalayan İsrail, son haftalarda bu kez Dürzilere yönelik tehdit bahanesiyle saldırıya geçti. Cuma günü Şam, Dera, Hama ve Lazkiye'de askerî alanlara hava saldırıları düzenlenirken Suriye'nin güneyine sınırlı sayıda İsrail askerinin giriş yaptığı da iddia edildi.
Nisan ayındaki operasyonlardan daha kapsamlı şekilde hayata geçirilen saldırılar, Suriye'nin elinde kalan sayılı hava savunma sistemlerini hedef aldı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise Şam'da Başkanlık Sarayı'na yakın bir bölgenin vurulmasının, geçici Devlet Başkanı Ahmed Şara'ya “Dürzilere dokunmaması için açık bir uyarı” olduğunu söyledi.
11. yüzyılda Şii mezhebinin kollarından İsmaililik içinden doğan ve zamanla ayrışan Dürziliğin bugün yaklaşık 1,5 milyon takipçisi var. Bunların yarıya yakını Suriye'de yaşarken Lübnan, İsrail ve Ürdün de Dürzilerin barındığı diğer ülkeler.
Yaklaşık 150 bin Dürzi'nin yaşadığı İsrail, ülke içinde onları diğer etnik Araplardan ayrıştırıp “sadık azınlık” olarak tarif etti. Hatta Arap azınlığın aksine Dürzi erkeklere askerliği zorunlu kılarak onlara ordu içinde yükselme şansı da tanıdı. Suriye yönetimleriyle her zaman çatışmalar yaşayan İsrail, bu yolla çoğunlukla Suriye'nin güneyinde yaşayan Dürzi topluluklar üzerinde nüfuz sahibi olmayı da amaçladı. Nitekim Tel Aviv, son hava saldırılarını da “azınlık bir grubu koruma” bahanesiyle düzenledi.
Beşar Esad döneminde Şam'la çoğunlukla olumlu ilişkilerini koruyan Dürziler, Heyet Tahrir Şam öncülüğündeki grupların yönetimi ele geçirmesiyle kırılgan bir pozisyonda kaldı. Bir yandan İslamcı grupların tehditleri devam ederken diğer yandan Alevilere yönelik saldırılar Dürzi toplumunun duyduğu endişeyi artırdı.
29 Nisan'daki son çatışmalar ise Dürzi bir din adamına ait olduğu iddia edilen, İslam'a hakaret içeren ses kaydının paylaşılmasıyla patlak verdi. Suriye hükümeti Şam'ın güney kırsalına yüzlerce asker yerleştirirken Sünni silahlı grupların saldırıları sırasında 100'ü aşkın kişinin hayatını kaybettiği aktarıldı.
Bu süreçte Dürzi liderler, Suriye'deki yeni yönetimin kendilerini sürece yeterince dahil etmemesini eleştirdi. Bununla birlikte topluluklarının “Suriye'nin ayrılmaz bir parçası olduğunu” vurgulamayı sürdürdüler. Bunun neticesinde Dürzilerin silahlarını merkezi hükümete teslim etmediği ve Süveyde-Şam otoyolunun açıldığı bir anlaşma imzalandı. Anlaşmanın kalıcılığı şimdilik şüpheli; İsrail'in bu gelişmelere rağmen “azınlıkları koruma” retoriğiyle Suriye'yi vurmaya devam edip etmeyeceği de merak konusu.
Suriye askerî kaynakları, hava saldırıları sırasında Türkiye'nin İsrail uçaklarına elektronik parazit ve uyarı sinyalleri göndererek müdahale ettiğine dair doğruluğu belirsiz iddialar ortaya attı. Yine de genel olarak süreç boyunca Ankara'nın sessizliği dikkat çekiciydi.
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli, 30 Nisan'da Suriye'nin güneyinde Şam yönetimi ve Dürzi gruplar arasında yaşanan gerginlik üzerine bir açıklama yapmıştı. Keçeli, İsrail'in “birlik ve bütünlük çabalarına zarar veren” hava saldırılarını sonlandırması gerektiğini söylemişti.
Gazeteci Murat Yetkin, bu duruma dikkat çektiği değerlendirmesinde İsrail'in Suriye'ye yönelik son saldırı dalgasının zamanlamasına değindi. Yetkin, Netanyahu-Trump görüşmesinin ardından Trump ve Erdoğan'ın karşılıklı övgülerinin bölgedeki yeni bir anlayışın habercisi olabileceğini ima etti.
“PKK'nın silahsızlandırılması” süreci ile bunun İran, Irak ve Suriye'deki denklemlere ve olası “vekalet savaşları”na etkilerine de işaret eden Yetkin, Türkiye ve İsrail'in bölgedeki çatışmasızlık konsensusunun bu sessizlikte ve yumuşak tutumda etkin olabileceğini belirtti.