Türkiye'de yaklaşık 1.2 milyon öğretmen var. Öğretmenler büyük bir meslek grubu. Ama onların birçok sorunu var. Öğretmenler kendilerini yalnız hissediyor. İşlerini eskisi kadar sevmiyorlar.
Birçok öğretmen çok yorgun. Bazı okullarda maaşlar çok düşük. Okullarda ders malzemesi az. Bazı öğretmenler okulda iş bulamıyor. Onlar başka işlerde çalışıyor. Sınıf için kararları başka insanlar veriyor. Öğretmenlere kimse sormuyor.
Bu sorun sadece Türkiye'de yok. Dünyada da öğretmenler zor durumda. Okullarda şiddet de var. Afrika Birliği Temmuz 2024'te bir açıklama yaptı. Afrika Birliği'ne göre 15 milyon öğretmen gerekli.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres da bir açıklama yaptı. Ona göre öğretmenlerin sesi çok önemli. Yazara göre de öğretmenler hayatımızda çok önemli. Yapay zekâ bir öğretmen gibi değil. Öğretmenlere hepimizin desteği gerekli.
Türkiye'de yaklaşık 1.2 milyon öğretmen var. Öğretmenler ülkenin en kalabalık meslek gruplarından biri. Yazara göre aynı zamanda en çok sorun yaşayan gruplardan biri. Araştırmalar, öğretmenlerin kendilerini yalnız hissettiğini gösteriyor. Öğretmenlerin mesleğe olan heyecanı azalıyor ve onlara verilen imkânlar yeterli değil.
Bu yalnızlık sadece tek başına olmak demek değil. Öğretmenler kendilerini güvensiz, umutsuz ve değersiz hissediyor. Yazar uzun süredir öğretmenlerle çalışıyor. Ona göre birçok öğretmen artık işini sevmiyor, sadece ona katlanıyor. Genç öğretmenler fakülteden heyecanla mezun oluyor, ama sistemin içinde bu heyecanı kaybediyor. Bazıları yorulup başka bir iş arıyor.
Öğretmenlerin ekonomik sorunları da büyük. Birçoğu özel okullarda çok düşük maaşlarla çalışıyor. Atanamayan öğretmenler ise başka sektörlere gitmek zorunda kalıyor. Okullarda eğitim malzemeleri yetersiz. Sınıfla ilgili kararları çoğu zaman başkaları veriyor. Öğretmenlere sunulan seminerler de yeterli değil. Yazar, öğretmenlerin de karar süreçlerine katılması gerektiğini söylüyor.
Bu sorun sadece Türkiye'de yok. Dünyanın birçok ülkesinde öğretmenlik kriz yaşıyor. Ekonomik zorluklar, yorgunluk ve okullarda artan şiddet öğretmenleri meslekten uzaklaştırıyor. Bordeaux Üniversitesi'nden profesör Régis Malet'e göre öğretmenlik eskiden saygın bir işti, ama şimdi anlamını kaybetti. Afrika Birliği, Temmuz 2024'te 15 milyon öğretmene ihtiyaç olduğunu açıkladı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de ülkelerin ulusal komisyonlar kurması gerektiğini söyledi. Ona göre öğretmenlerin sesi politika kararlarında duyulmalı.
Yazara göre öğretmenleri dikkate almayan hiçbir çözüm tam olmaz. İklim krizi, barış ve çocukların yetiştirilmesi gibi konularda öğretmenlerle konuşmak gerekiyor. Yapay zekâ ve teknoloji öğretmenin yerini alamaz. Öğretmenliğin geleceği biraz da hepimizin sorumluluğu.
Öğretmenler Türkiye’nin en kalabalık meslek gruplarından biri: Yaklaşık 1.2 milyon kişi bu mesleğin bir öznesi durumunda. Biraz iddialı bir ifadeyle, Türkiye’nin en dertli meslek gruplarından biri olduklarını da eklemek gerekebilir. Zira araştırmalar öğretmenlerin kendilerini yalnız hissettiği, mesleklerine duydukları heyecanın azaldığı, kendilerine sunulan imkânların yetersiz olduğu gibi bir dizi soruna işaret ediyor. Öğretmen Ağı’nın doğuş hikâyesine vesile olan bu bulgular hâlâ değişmiş değil; mesleğin sorunları devam ederken bazı dönem ve gündemlerle daha da derinleşiyor.
Buradaki yalnızlık hâli tek başınalıkla ilgili değil. Meslektaş eksikliği ya da başkalarıyla bir arada olma hâlinin zayıflığı bu duyguyu perçinlese de söz konusu olan bundan öteye giden bir duygu. Öğretmenlerin yaşadığı yalnızlık; örselenme, güvensiz hissetme, umutsuzluk, anlamsızlık ve değersiz hissetme duygusuyla dolu bir yalnızlık.
Uzun süredir öğretmenlerle çalışan biri olarak bu duyguların her dönem daha da katmerlendiğine, öğretmenliğin yapılan bir iş değil daha ziyade katlanılan bir iş olduğuna yer yer şahitlik ediyorum. Bir öğretmen, eğitim fakültesinden mezun olurkenki heyecanını sistemin içinde kaybedebiliyor; mesleğini yapmaktan yorgun düşüp kendine farklı bir çıkış yolu arayabiliyor. Çokdisiplinli bir yapısı olan, kişisel tarihlerimizin önemli bir bölümünde yer almış bir meslek bugün nefes almakta zorlanıyor. Öyleyse yurttaşlar olarak öğretmenliğin o "yaşayan, canlı" hâlinin nasıl sönümlendiğini sorgulamamız gerekir. Bunun karar alıcılar ölçeğinde pek de dikkate alınan bir konu olmadığını söylemeye sanırım lüzum yok.
Öğretmenlik, yorgun ve yorulmuş bir meslek. Öğretmenin özne olma hâlini gözetmeyen, öğretmenliğin profesyonel bir meslek olduğunu göz ardı eden ve onların dertlerine kulak kesilmeyen tutumlar bu yorgunluğun taşıyıcısı konumunda. Eğitimin paydaşları olarak öğretmenlerin uzmanlık alanlarına ne ölçüde saygı duyduğumuzu, öğretmen esenliğini ne ölçüde gözettiğimizi sorgulamalıyız. Ekonomik kriz ya da ulusal ve küresel sorunlar gibi dert ettiğimiz meselelerin onların da meselesi olduğunu hatırlamalıyız; zira okul, her daim sokağın gündemini içinde barındıran, yaşayan bir mecra. Üstelik öğretmenlerin ekonomik olarak zorlandıkları, özel okullarda çok düşük maaşlarla çalışmak zorunda kaldıkları ya da atanamadıkları için uzmanı olmadıkları alanlara yönelmek zorunda kaldıkları da bugünün dramatik bir gerçeği.
Öğretmenlik, yapısı gereği farklı disiplinlerle etkileşime, meslektaş dayanışmasına, yenilikçi düşünmeye ve yaratıcılığa çok açık olsa da buna zemin yaratacak bir ortamın varlığı son derece sınırlı. Eğitim materyalleri yetersiz; başta sınıflar olmak üzere öğretmenlerin en hâkim oldukları alanlar çoğu kez onların dışındaki bir iradeyle biçimlendiriliyor; seminer ve benzeri adlarla sunulan gelişim olanakları da son derece yetersiz. Tepeden inmeci bir yöntemle öğretmen adına alınan her karar, mesleğin dertlerinin büyümesine hizmet ediyor. Öğretmenlerin, sorunlarını onların yerine belirleyen kimselere değil, onları masaya ve karar süreçlerine dahil edecek bir çabaya ihtiyacı var. Bunu mümkün kılacak aktörler akademi, uzmanlar, farklı branş ve kademelerden meslektaşlar, sivil toplum ve kamu kurumları; ancak bu, müşterek bir ilişkiyi gerekli kılıyor.
Dünyanın çeşitli ülkelerinde de öğretmenlik kriz yaşıyor. Ekonomik koşullar, güvencesiz ortam, tükenmişlik ve okullarda artan şiddet öğretmenleri meslekten uzaklaştırıyor. Bordeaux Üniversitesi'nde eğitim profesörü olan Régis Malet bunu, "Öğretmenlik, katma değeri yüksek, prestijli bir işten; misyonda bir belirsizlik biçimine, anlam kaybına ve nihayetinde okul ile yaşam arasında uyumsuzluğa dönüştü" diye açıklıyor. Başta Afrika ve Avrupa olmak üzere öğretmene duyulan ihtiyaç artıyor. Afrika Birliği (AfB), Temmuz 2024’te 15 milyon öğretmene ihtiyaç duyulduğunu paylaşmıştı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de "Öğretmenlerin seslerini politika kararlarına yansıtmak ve öğretmen açığını gidermek için ulusal komisyonlar oluşturmak gerek" minvalinde açıklamalar yapmıştı.
Türkiye’nin de benzer bir durumdan geçtiğini kabul ederek, öğretmenleri hem politika düzeyinde hem de gündelik pratiklerde nasıl destekleyebileceğimizi düşünmemiz gerekiyor. Sorunlar ister yerel ister küresel olsun, öğretmenin varlığını hesaba katmayan her çözüm çabası bir yönüyle eksik kalacak. İklim krizine çözüm arayanlar da, barışçıl bir toplum hayali kuranlar da, çocuklarını çevresine faydalı bir yurttaş olarak yetiştirmeye çalışan ebeveynler de öğretmenlerle konuşmalı. Ne yapay zekâ ne teknoloji, öğretmenin söz ve eylem gücünü taşıyabilme konusunda mahir değil ve korkarım ki olmayacak da. Aksi hâlde, slogan atmaktan öteye gitmeyen, daha da fenası öğretmenlerin ve öğretmenliğin itibarını zedeleyen kelimelerin taşıyıcısı olacağız.
Öğretmenliğin nasıl yaşayacağı, mesleğe haysiyetinin nasıl teslim edileceği, öğretmenlerin dert ve tasalarının nasıl görünür olacağı biraz da bizim sorunumuz. Sırtımızı dönüp kaldığımız yerden devam etmek de zihnimizi ve kalbimizi açmak da bize kalmış. Hangisinin ortak iyiye hizmet edeceği ise hepimizin malumu.