Türkiye'de sağlık çalışanları için yeni bir kural var. Bu kural 29 Mart'ta başladı. Kural psikologlar için de çok önemli. Birçok psikolog bu kuraldan mutlu değil.
Yeni kurala göre terapi için yüksek lisans gerekiyor. Bu psikologların adı "klinik psikolog". Ama özel üniversiteler çok pahalı. Binlerce psikoloğun yüksek lisansı yok. Bu psikologlar artık tek başına terapi yapamayacak.
Klinik psikologlar için de yeni kurallar var. Her psikolog için ayrı bir oda gerekiyor. Oda en az 10 metrekare. Odada bir lavabo da gerekiyor. Hastalar önce doktora gidecek. Sonra psikolog terapi yapacak.
Gökhan Malkoç, Türk Psikologlar Derneği'nin başkanı. Malkoç'a göre bu kuralların bazıları doğru değil. Psikologların şimdi sadece üç ayı var. Dernek 12 ay istiyor.
Türkiye'de yaklaşık 140 bin psikolog var. Her yıl 13 bin öğrenci okulu bitiriyor. Ama iş çok az. Sağlık Bakanlığı'nın 15 binden fazla yeni işi var. Sadece 30 iş psikologlar için.
29 Mart'ta Resmî Gazete'de yeni bir yönetmelik yayımlandı. Yönetmelik, hemşire, ebe ve diyetisyen gibi sağlık çalışanlarının serbest çalışmasıyla ilgili. Psikologları da yakından ilgilendirdiği için hâlâ çok tartışılıyor.
Türkiye'de psikologlar için bir meslek yasası yok. Türk Psikologlar Derneği (TPD) Başkanı Gökhan Malkoç, yönetmeliğin bir adım olduğunu ama ciddi hak kayıplarına neden olduğunu söyledi. Ona göre 1219 sayılı Kanun'da psikolog tanımı olmadığı için psikologların görevleri belli değil.
En önemli değişiklik şu: Artık terapi yapmak isteyen kişinin "klinik psikolog" olması gerekiyor. Bunun için klinik psikolojide yüksek lisans yapmak lazım. Malkoç, binlerce psikoloğun bu yüzden zor durumda kaldığını belirtti. Özel üniversitelerde yüksek lisans çok pahalı. Ayrıca uzun yıllardır çalışan deneyimli psikologlar için de bir istisna yok.
Klinik psikologlar için de yeni kurallar var. Şirket kuramayacaklar, en fazla 3 kişiyle ortak çalışabilecekler. Her psikoloğun kendi ruhsatı ve en az 10 metrekarelik bir odası olmalı. Odada lavabo bulunmalı. Ayrıca psikologlar sadece doktorun teşhis koyduğu kişilere terapi yapabilecek. Çalışan psikologlar üç ay içinde ruhsat için başvurmalı. 31 Aralık 2025'e kadar kurallara uymayan yerler kapatılacak.
TPD birçok maddeye itiraz ediyor. Dernek, eğitim alan lisans mezunu psikologların da ruhsat alabilmesini istiyor. Her psikolog için ayrı oda yerine odaların ortak kullanılmasını öneriyor. Malkoç, terapi odasında lavaboya gerek olmadığını söyledi. Dernek, doktora bağlı çalışma kuralının değişmesini ve üç aylık sürenin en az 12 aya çıkarılmasını da istiyor.
Malkoç, derneğin 2019'dan beri bakanlıkla birlikte çalıştığını anlattı. Dernek, devlet üniversitelerinde daha fazla yüksek lisans yeri açılmasını da istiyor.
İş sorunu da büyük. Sağlık Bakanlığı'nın son açtığı 15 binden fazla kadronun sadece 30'u psikologlar için. Türkiye'de yaklaşık 140 bin psikolog var ve her yıl 13 bin öğrenci mezun oluyor. Malkoç, deprem, sel ve şiddet gibi sorunları düşünerek psikologlara hemen iş verilmesi gerektiğini söyledi.
29 Mart'ta Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik", hemşire, ebe, fizyoterapist, odyolog, diyetisyen, dil ve konuşma terapisti, podolog ve iş ve uğraşı terapistlerinin yanında psikologları da yakından ilgilendiren maddeleriyle hâlâ tartışılıyor.
Meslek tanımlarını, görev alanlarını ve etik sınırlarını belirleyen bir meslek yasasına sahip olmayan psikologlar, ruh sağlığı hizmetlerine dair bir düzenleme de bulunmadığından psikolojik hizmetlerin denetlenemediğini belirtiyor. Yönetmelik bu doğrultuda bir adım atıyor; ancak Türk Psikologlar Derneği (TPD) Başkanı Gökhan Malkoç, "Yönetmeliğin psikoloji alanına sınırlı bir açıdan baktığını ve ciddi hak ihlalleri yarattığını da görüyoruz" diyor. Malkoç'a göre yasal dayanak olan 1219 sayılı Kanun'da psikolog tanımının yer almaması, psikologların statüsünün netleşmesini engelliyor ve ciddi mağduriyetlere yol açıyor.
Yönetmeliğin getirdiği en önemli değişikliklerden biri, terapi hizmeti sunmak isteyenlerin artık "klinik psikolog" unvanına sahip olmasının gerekmesi. Bu unvan, klinik psikoloji alanında yüksek lisansını tamamlayanlara veriliyor. Malkoç, "sağlık meslek mensubu" tanımına girmeyen binlerce psikoloğun yalnızca klinik psikolog yanında çalışabileceğini, bunun da kamu kurumlarında psikologların şimdiye dek benzer görevleri yürütebilmesiyle çeliştiğini vurguluyor. Üstelik yıllardır hizmet veren deneyimli psikologlar için istisnai bir ruhsatlandırma süreci öngörülmüyor. Malkoç, vakıf üniversitelerindeki fahiş ücretler nedeniyle az sayıda psikoloğun erişebildiği bu yüksek lisansa sahip olmayanlara da belirli sınırlar dahilinde bağımsız çalışma hakkı tanınması gerektiğini söylüyor. "Uygulamalı Psikoloji", "Travma Psikolojisi" gibi eşdeğer programlardan mezun uzmanların da serbest çalışamayacağına dikkat çekiyor.
Yönetmelik klinik psikologlara yeni zorunluluklar da getiriyor. Klinik psikologlar tüzel şirket çatısı altında terapi hizmeti sunamayacak; yalnızca bireysel olarak ya da en fazla 3 kişilik ortaklıklarla kendi hizmet birimlerini açabilecek ve yanıltıcı, talep yaratmaya yönelik reklam yapamayacak. Her psikoloğun kendine ait bir ruhsatı ve en az 10 m² büyüklüğünde, lavabolu bir uygulama odası bulunmalı. En az 8 m²'lik bekleme alanı, tuvalet ve sekreter alanı gibi ortak bölümler de şart. Tartışmalı bir başka maddeye göre klinik psikologlar yalnızca hekim tarafından tanısı konmuş kişilere terapi sunabiliyor. Halihazırda çalışanların üç ay içinde ruhsat başvurusu yapması, 31 Aralık 2025'e kadar da standartlara tam uyum sağlaması gerekiyor; uymayan birimler kapatılacak.
TPD'nin itirazları birçok maddeyi kapsıyor. Dernek, "Psikolojinin Tıbbi Uygulamaları" eğitimini almış lisans mezunu psikologların "sağlık meslek mensubu" tanımına eklenerek ruhsatlandırılmasını talep ediyor. Her uygulayıcıya ayrı oda zorunluluğunun mevcut ekonomik koşullarda sürdürülebilir olmadığını, sahada 8-10 psikoloğun birlikte çalıştığı merkezler bulunduğunu belirterek paylaşımlı ve dönüşümlü oda kullanımını öneriyor. Adres değişikliğinde ruhsat sürecinin baştan başlatılmasına, klinik psikologların yalnızca hekim reçetesi doğrultusunda çalışabilmesine ve okul, şirket gibi merkez dışı alanlarda faaliyetlerinin sınırlandırılmasına da karşı çıkıyor. Üç aylık geçiş süresinin en az 12 aya çıkarılmasını istiyor.
Lavabo zorunluluğu için Malkoç, "Psikolojik hizmetler, lavabo gerektiren tıbbi işlemler gibi değildir. Lavabo, terapötik ortamı bozabilir" diyor. Tuvalet kapılarının dışa açılması gibi mevcut binalarda karşılanması zor koşulların ise yalnızca yeni inşa edilen merkezlerde aranmasını öneriyor.
Yönetmelik çalışmalarının 2019'dan beri sürdüğünü söyleyen Malkoç, TPD'nin hazırlık sürecinde aktif rol aldığını, farklı bakanlıklarda çalışan psikologların görev tanımlarını hazırladıklarını ve bakanlıkla sürekli temas halinde olduklarını anlatıyor. Derneğin 40 yılı aşkın süredir yasal engellerle mücadele ettiğini belirten Malkoç, bakanlıktan "Psikolojinin Tıbbi Uygulamaları" eğitimi alan psikologların yetkinliklerinin tanınması konusunda çalışma sözü alındığını aktarıyor. TPD ayrıca devlet üniversitelerinde yüksek lisans kontenjanlarının artırılması ve özel üniversite ücretleriyle mücadele için çalışıyor.
Sağlık Bakanlığı'nın son açıkladığı 15 binden fazla kadro içinde yalnızca 30 psikolog kadrosu bulunuyor. Türkiye'de her yıl yaklaşık 13 bin öğrenci psikoloji bölümlerinden mezun olurken toplam psikolog sayısı yaklaşık 140 bin. Malkoç, "Deprem, sel, yangın gibi sayısız afet, ekonomik ve toplumsal krizler, artan madde bağımlılığı ve kadına yönelik şiddet düşünüldüğünde psikologların bu ülke için yapabileceği çok şey var. Halk sağlığı için biz psikologlara ivedilikle alan açılmalı" diyor.